- Nhìn hành trình của anh từ khi bắt đầu sự nghiệp cho tới hiện tại là CEO cùng lúc cho 2 công ty, liệu có thể vẽ một đường thẳng đi lên?
- Tôi sẽ vẽ hai đường.
Một đường màu hồng, thẳng tắp đi lên, là cách mọi người thường nghĩ về tôi. Người ngoài hay nói sự nghiệp tôi "màu hồng".
Còn tự nhìn nhận, tôi chia làm 3 chặng với nhiều điểm trũng, nhiều lúc chới với, nhưng may mắn đã vượt qua.
Giai đoạn đầu, đúng là mọi thứ đều thuận lợi. Tôi đạt học sinh giỏi quốc gia môn Hóa, tự tìm học bổng và qua được Singapore. Ra trường xong tôi làm kỹ sư hoá dầu. Bốn năm đi qua vài công ty, rồi vào được Google Singapore.
Bước ngoặt tiếp theo là khi tôi nghỉ Google, bỏ toàn bộ kinh nghiệm ngành kỹ sư, về Việt Nam bắt đầu lại từ con số 0 với ngành marketing.
Giai đoạn thứ ba là lúc tôi lên làm quản lý, CEO Chợ Tốt và kiêm thêm CEO Mudah.my (startup tương tự Chợ Tốt ở thị trường Malaysia). Mọi người thường nghĩ lúc này tôi "đạt đỉnh", nhưng đây lại là giai đoạn thách thức nhất, tôi thấy mình chưa đủ tốt.
- Học chuyên hoá, làm kỹ sư hoá dầu, vào Google Singapore nhưng lại quay về Việt Nam làm marketing cho công ty startup. Điều gì lý giải cho những cú chuyển này của anh?
- Những năm đầu, tôi không đặt mục tiêu gì quá lớn, chỉ cố gắng làm tốt nhất những việc trước mắt. Tôi chọn theo công nghệ hoá khi du học và lúc mới ra trường vì đó là ngành ít người Việt chọn, tỷ lệ đậu cao. Đi làm 3 năm, lương cao gấp đôi thị trường, năm nào cũng được đề cử trong các giải nội bộ. Lúc đó mình cũng mua được nhà to gấp 3-4 lần cho bố mẹ. Cảm thấy đã an tâm phần nào vì lo được cho gia đình. Áp lực chứng minh năng lực và tài chính tự nhiên được gỡ bỏ. Mình liều đi tìm điều thực sự mong muốn.
Khoảng 2012, ở Đông Nam Á, xu hướng digital marketing, product marketing nổi lên rầm rộ. Sự hứng thú vốn có với kinh doanh và marketing của mình được gợi lại mãnh liệt. Tôi từng đọc cuốn "Freakonomics" (Kinh tế học hài hước) của Steven Levitt và Stephen J. Dubner. Họ dùng tư duy kinh tế học để giải thích những hiện tượng đời sống từ tội phạm, giáo dục, mọi hành vi xã hội… Tôi khao khát hiểu sâu hơn về kinh doanh, hành vi khách hàng, cách mọi thứ vận hành.
Tôi bắt đầu nói chuyện với nhiều người để tìm hiểu. Qua một người bạn làm trong ngành nghiên cứu thị trường, nhận thấy việc thiết kế dự án khảo sát khá giống với tư duy thiết kế thí nghiệm của kỹ sư, tôi vỡ ra: "Kinh nghiệm bản thân có thể ứng dụng trong mảng kinh doanh".
Tôi lập tức tìm cơ hội khác, vào được Google. Nhưng khi vào rồi mới nhận ra, Google là công ty lớn, hệ thống quy chuẩn, phần việc được giao ít hơn mong đợi của tôi và phải ngồi vị trí đó 2-3 năm mới được nâng vai trò. Tôi nghỉ sau vài tháng. Lúc đó cũng tìm cơ hội ở vài công ty startup, Chợ Tốt đưa đề nghị nên tôi nhận lời.
Rời Google, Singapore, tôi không cho rằng đó là đánh đổi. Từ học sinh một trường tỉnh tôi tự giành được học bổng, tự tìm được việc ở Singapore, vào được Google. Điều đó cho mình cảm giác không sợ bắt đầu lại. Cảm thấy nếu quay lại "số 0" chắc vẫn làm được. Nghĩ đơn giản, đang "đi tìm bản thân", không ổn thì lại tìm hướng khác.
- Những ngày đầu vào Chợ Tốt, mọi thứ diễn ra thế nào?
- 3-5 năm đầu ở Chợ Tốt rất tuyệt vời.
Nhiệm vụ đầu tiên của tôi là sản xuất TVC - video quảng cáo. Bước vào lĩnh vực mới, tôi không phải tự bơi. Có sẵn chuyên gia ở đó để học. Do chủ sở hữu Chợ Tốt là công ty lớn về rao vặt ở Châu Âu, đích thân chị Phó Chủ tịch phụ trách Marketing về Việt Nam hỗ trợ trực tiếp. Và dù làm startup nhỏ nhưng 2-3 năm đầu tôi đi châu Âu như đi chợ. Học được rất nhiều.
Đội ngũ lúc đó chỉ 10 người, nên "đụng gì làm đó". Việc chính là marketing nhưng tôi kiêm cả trợ lý, viết báo cáo tổng thể hàng tháng cho CEO để gửi ban quản trị. Thấy thiếu người tôi cũng tự nhảy vào soạn các thông báo nội bộ, chính sách nhân sự… Trải nghiệm gần như 100% công việc các bộ phận. Đủ "rộng" để thoả sức học.
Lúc đó các chỉ số sản phẩm cập nhật liên tục, công khai cho toàn team. Những năm đầu, năm nào Chợ Tốt cũng tăng trưởng người dùng gấp đôi, gấp ba. Thấy rõ được tác động từ việc mình làm, thành quả hiện hữu, cảm giác chính mình làm chủ sản phẩm. Đó là động lực rất lớn đẩy tôi đi.
- Từng nhảy việc liên tục những năm đầu sự nghiệp. Từ khi nào anh chắc chắn Chợ Tốt là đáp án anh cần?
- Khoảng 2-3 năm sau khi vào Chợ Tốt, tôi nhận khá nhiều lời mời sang các công ty khác, trong đó có một kỳ lân công nghệ hiện tại của Việt Nam. Nếu nhận lời đề nghị đi kèm mức lương và cổ phần đó, có lẽ đến giờ tôi có thể sống cả đời không cần lo kiếm tiền nữa rồi. Nhưng nếu hỏi có hối hận không, câu trả lời vẫn là không.
Ở Chợ Tốt, tôi không chỉ được trao cơ hội, có không gian vùng vẫy, mà còn được công nhận.
Hai năm đầu tiên, tôi được đổi chức danh 4 lần. Không chỉ được công nhận bằng vị trí, mà còn thấy sự tin tưởng của sếp qua nhiều tình huống.
TVC ra mắt Chợ Tốt, một dự án triệu đô, sếp giao vào tay tôi. Tháng 5/2014, khi chuẩn bị ra mắt, chi phí cho chiến dịch đã duyệt xong thì Trung Quốc đẩy giàn khoan vào Biển Đông. Lúc đó cả Việt Nam chỉ dồn sự quan tâm vào sự kiện đó. Sếp hỏi: "Chạy hay huỷ?". Khá lo sợ. Nhưng phán đoán một số vùng có thể không bị ảnh hưởng trực tiếp, tôi trả lời: "Vẫn chạy". Sếp chốt theo. Không hiểu sao sếp tin tôi đến vậy.
Lần khác, khi chạy quảng cáo trên truyền hình. Tôi tìm cách tối ưu chi phí. Đem đề xuất ngược với công ty đối tác làm quảng cáo, họ phản kháng dữ dội. Giám đốc bên đó gọi thẳng cho sếp tôi nói: "Tụi tôi có thể làm, nhưng bên anh phải bỏ mọi yêu cầu về chỉ số". Sếp vẫn quả quyết theo tôi, dù công ty kia đã có kinh nghiệm hàng chục năm, tôi thì mới chân ướt chân ráo. Cuối cùng kết quả như ý, chi phí giảm một nửa nhưng hiệu quả giữ nguyên.
Những tình huống như vậy cho mình cảm giác được đặt niềm tin, được phép đưa ra những quyết định quan trọng. Sự tiếp lửa như vậy lặp lại nhiều lần. Đó là lúc tôi tin đã chọn "đúng đường, đúng nhà" rồi.
- Bước vào mảng mới với con số 0, bằng cách nào anh bắt nhịp được với lĩnh vực mới khi chưa có kinh nghiệm chuyên môn?
- Tôi quan niệm kỹ năng chuyên môn là thứ có thể học được trong quá trình làm việc. Cái khó nhất là khả năng giải quyết vấn đề, làm sao để việc mình làm thực sự kết nối với mục tiêu và giải quyết được bài toán mà công ty đang đối mặt.
Ở công ty đầu tiên, nhiệm vụ của tôi là kỹ sư quy trình, kiểm soát quá trình sản xuất vốn phức tạp và dễ phát sinh lỗi. Mỗi khi có vấn đề, khách hàng sẽ yêu cầu một bản điều tra nguyên nhân cực kỳ chi tiết. Cách tốt nhất để thuyết phục họ là áp dụng phương pháp "5 whys" — đặt 5 câu hỏi "tại sao" liên tiếp để đi sâu xuống từng lớp của vấn đề, truy tận gốc rễ. Trong một năm, tôi viết khoảng 60 bản báo cáo như thế. Tư duy đó theo mình đến giờ.
Điển hình như thời bắt đầu với Chợ Tốt, tôi đọc rất nhiều báo cáo, chủ yếu là báo cáo về ngành để nắm bối cảnh. Khi đi vào các tác vụ cụ thể, "5 whys" cứ dẫn dắt từ khái niệm này đến khái niệm kia. Điều gì tự tìm hiểu được mình tìm đọc khắp nơi, cái nào khó quá mình hỏi sếp. Hỏi nhiều quá có khi sếp phiền, nhưng đành chịu. Thà thừa nhận từ đầu với sếp rằng mình không biết, sếp nhảy vào hỗ trợ, còn hơn mình tỏ ra hiểu rồi đưa ra kết quả cuối trật lất.
Điểm nữa là do học kỹ sư nên tôi sử dụng dữ liệu khá tốt. Cả dữ liệu định tính và định lượng.
Như 2017, tôi xây dự án trang bị khả năng tự sử dụng dữ liệu cho toàn công ty. Do nhiều phòng ban khó lấy dữ liệu, kết quả sai lệch. Bộ phận kỹ thuật thường xuyên quá tải. Đầu tiên, tôi thiết kế khảo sát, như nghiên cứu thị trường thực tế. Bắt đầu từ dữ liệu định tính - phỏng vấn sâu các phòng ban trực tiếp sử dụng dữ liệu. Quá trình "hỏi tại sao" bóc từng lớp vấn đề, giúp gọi tên những "nỗi đau" của họ. Sau đó, tới bước định lượng - khảo sát diện rộng để lấy 100% phản hồi từ mọi thành viên. Việc này giúp xác định, trong những "nỗi đau" đã gọi tên, đâu là "nỗi đau" phổ biến nhất. Từ đó, mình làm việc với phòng kỹ thuật để xây Data Access - kho dữ liệu chung và một bộ "từ điển" để mọi người biết rõ cách định nghĩa, cách dùng. Tiếp theo là xây Data Tools - công cụ, bảng biểu được thiết kế đơn giản hoá cho các báo cáo hàng tuần, hàng tháng mà ai cũng có thể dùng. Cuối cùng là Data Education - tổ chức các buổi đào tạo cách giải quyết vấn đề bằng dữ liệu, cách dùng thống kê, cách tự viết lệnh truy xuất dữ liệu. Các phòng ban phải cử đại diện tham gia học để về đào tạo lại cho team của mình. Kết quả là từ 7 năm trước, khi các công ty khác còn đang dùng excel thì ở Chợ Tốt, một bạn marketer hay HR cũng viết được câu lệnh truy xuất để ra được bảng phân tích cuối.