Chào bạn!

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ, hơn 90% trường hợp mắc bệnh dại ở nước này có nguồn lây từ động vật hoang dã, đứng đầu là loài dơi. Khoảng 7 trong số 10 người Mỹ tử vong do dại nhiễm bệnh từ loài động vật này. Tại Việt Nam, virus dại lưu hành ở cả động vật hoang dã như dơi và các vật nuôi quen thuộc như chó, mèo.

Vết thương do dơi cắn, dù chỉ rướm máu nhẹ ở gót chân, vẫn được xếp vào Phơi nhiễm với vết thương độ III theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế. Bạn tuyệt đối không được chủ quan. Đối với trường hợp phơi nhiễm độ III do dơi cắn, bác sĩ thường chỉ định điều trị phối hợp cả vaccine phòng dại và huyết thanh kháng dại. Hiện đây là biện pháp dự phòng duy nhất có hiệu quả để ngăn ngừa bệnh dại sau phơi nhiễm.

Người chưa tiêm dự phòng trước phơi nhiễm hoặc chưa từng tiêm đủ ít nhất 3 mũi vaccine dại công nghệ tế bào trước đó, khi bị động vật tấn công và không theo dõi được con vật, bác sĩ có thể chỉ định phác đồ tiêm bắp gồm 5 liều vào các ngày 0-3-7-14-28; trong một số trường hợp đặc biệt có thể áp dụng lịch tiêm 4 liều theo phác đồ 2-1-1, gồm 2 mũi trong ngày 0 tiêm ở hai bên chi, sau đó tiêm tiếp vào các ngày 7 và 21. Phác đồ này thường được áp dụng khi cơ sở tiêm chưa có sẵn huyết thanh kháng dại và người bị phơi nhiễm chưa thể tiếp cận ngay nơi có huyết thanh. Với đường tiêm trong da, người bệnh được tiêm 2 mũi mỗi lần, thực hiện vào các ngày 0-3-7-28.

Đối với người đã tiêm dự phòng đầy đủ trước phơi nhiễm hoặc đã tiêm ít nhất 3 mũi vaccine dại công nghệ tế bào trước đó, khi bị động vật tấn công chỉ cần tiêm nhắc lại 2 mũi vào các ngày 0 và 3, không cần tiêm thêm huyết thanh kháng dại.

Huyết thanh kháng dại là biện pháp dự phòng trong các trường hợp phơi nhiễm nguy cơ cao, đặc biệt với các vết cắn sâu, nhiều vết cắn hoặc nghi ngờ do động vật mắc bệnh dại gây ra. Tiêm huyết thanh kháng dại cần được thực hiện càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vòng 24 giờ sau khi bị cắn. Đây là biện pháp giúp tăng hiệu quả bảo vệ trong giai đoạn cơ thể chưa kịp tạo miễn dịch chủ động từ vaccine.

Ngoài ra, các vết thương hở do động vật gây ra còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm uốn ván. Do đó, bạn có thể được chỉ định tiêm thêm vaccine và huyết thanh kháng uốn ván. Đối với người chưa từng tiêm phòng uốn ván trước đây, lịch tiêm cơ bản gồm 3 mũi. Sau khi hoàn thành phác đồ cơ bản, cần tiêm nhắc lại mỗi 5-10 năm để duy trì hiệu quả bảo vệ. Trong trường hợp đang có vết thương nguy cơ phơi nhiễm uốn ván, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử tiêm chủng trước đó để chỉ định phác đồ phù hợp. Nếu người bệnh đã tiêm từ 3 mũi vaccine uốn ván trở lên trong vòng 10 năm gần đây, thường chỉ cần tiêm nhắc thêm vaccine uốn ván hấp phụ (TT) và không cần tiêm huyết thanh kháng uốn ván (SAT). Ngược lại, nếu trước đây tiêm chưa đủ 3 mũi, người bệnh sẽ được chỉ định tiếp tục tiêm vaccine theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời phối hợp tiêm huyết thanh kháng uốn ván để tăng hiệu quả bảo vệ.

Bạn nên đến cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng càng sớm càng tốt để được bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm, xử trí vết thương và chỉ định đầy đủ vaccine, huyết thanh cần thiết. Sau này, khi bị động vật cắn hoặc cào, bạn cần nhanh chóng rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy liên tục với xà phòng trong ít nhất 15 phút để giảm lượng virus tại chỗ. Sau đó có thể sát khuẩn bằng dung dịch phù hợp như povidone-iodine hoặc cồn, không nên tự ý đắp lá, bôi dầu, nghệ hoặc băng kín vết thương.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Chào bạn!

Đa số các trường hợp trẻ mắc tay chân miệng độ 1 có thể được chỉ định chăm sóc tại nhà và sẽ hồi phục sau khoảng 7-10 ngày. Các loại thuốc bôi sát khuẩn, giảm đau hay giảm ngứa cho trẻ mắc bệnh cần được bác sĩ thăm khám và chỉ định phù hợp theo mức độ tổn thương da.

Với các nốt mụn nước gây ngứa, đau rát, bạn có thể vệ sinh nhẹ nhàng vùng da tổn thương bằng nước muối sinh lý, thấm khô trước khi bôi thuốc. Một số dung dịch sát khuẩn thường được bác sĩ sử dụng là xanh Methylen hoặc Povidone iodine (Betadine) để sát khuẩn nhẹ, hạn chế bội nhiễm khi mụn nước vỡ ra. Các thuốc này chỉ nên bôi lớp mỏng ở vùng da tay, chân, mông, tránh bôi vào miệng hay niêm mạc vì dễ gây kích ứng.

Nếu bé ngứa nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định thêm các loại kem làm dịu da như Calamine hoặc thuốc giảm ngứa phù hợp cho trẻ nhỏ. Với các vết loét miệng khiến trẻ đau, biếng ăn, bác sĩ có thể sẽ hướng dẫn phụ huynh bôi một số gel hỗ trợ giảm đau, bảo vệ niêm mạc để giúp bé ăn uống dễ hơn. Tuy nhiên, phụ huynh không nên tự ý mua thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc thuốc tê dùng kéo dài vì có thể gây tác dụng phụ trên da và niêm mạc của trẻ. Đồng thời, bạn tránh đắp lá, bôi thuốc dân gian hay làm vỡ mụn nước vì dễ khiến vùng da bị nhiễm trùng nặng hơn.

Trong thời gian theo dõi tại nhà, ba mẹ cần giữ da bé sạch và khô thoáng, cắt ngắn móng tay để tránh gãi trầy xước. Nếu trẻ xuất hiện dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục, giật mình chới với, run tay chân, thở mệt, nôn nhiều hoặc bỏ ăn uống, cần đưa trẻ đi khám ngay.

Dù đã từng mắc bệnh, sau này trẻ vẫn có thể tiêm vaccine tay chân miệng khi đủ điều kiện sức khỏe và độ tuổi phù hợp. Lý do, virus gây bệnh tay chân miệng có nhiều chủng và phân nhóm khác nhau, khiến trẻ có thể tái nhiễm sau một thời gian khỏi bệnh.

Bộ Y tế Việt Nam đã cấp phép lưu hành vaccine tay chân miệng, sử dụng cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi, có khả năng bảo vệ chéo trước hầu hết các phân nhóm của chủng virus EV71 đang lưu hành tại Việt Nam. Mũi tiêm còn giúp phòng nguy cơ mắc bệnh và tái nhiễm. Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC đã chủ động tiếp cận đơn vị sở hữu vaccine tay chân miệng, đang đẩy nhanh các bước triển khai để sớm đưa vaccine vào sử dụng.

Ngoài ra, thời tiết diễn biến thất thường như hiện này cũng là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân lây qua đường hô hấp phát triển như cúm, phế cầu, virus hợp bào hô hấp RSV, sởi, thủy đậu... Bạn nên kiểm tra lịch sử chủng ngừa và sắp xếp tiêm bổ sung sớm để bảo vệ sức khỏe.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Chào bạn!

Thời tiết thất thường, mưa trái mùa tạo điều kiện cho muỗi sinh sôi mạnh. Lý do, sau các cơn mưa thường xuất hiện nhiều nơi đọng nước như xô chậu, hốc cây, mái che, lốp xe cũ hay vật chứa quanh nhà. Đây là môi trường lý tưởng để muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết đẻ trứng và phát triển nhanh. Trong khi đó, muỗi Culex truyền bệnh viêm não Nhật Bản lại phát triển mạnh ở những khu vực ẩm thấp, ao tù, ruộng nước, cống rãnh hoặc chuồng trại chăn nuôi sau mưa. Độ ẩm cao cùng nền nhiệt nóng ẩm cũng khiến vòng đời muỗi rút ngắn, số lượng tăng nhanh và nguy cơ truyền bệnh trong cộng đồng gia tăng.

Cả hai đều là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Sốt xuất huyết có thể gây sốt cao, xuất huyết, sốc, tổn thương đa tạng, viêm màng não, tử vong. Nhiều trường hợp diễn tiến rất nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể nguy hiểm tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Trong khi đó, virus viêm não Nhật Bản có thể tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, co giật, hôn mê. Dù được điều trị tích cực, bệnh vẫn có nguy cơ để lại di chứng lâu dài như yếu liệt, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn vận động hoặc tử vong.

Với sốt xuất huyết, hiện Việt Nam có vaccine Qdenga của hãng Takeda (Nhật Bản), tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau ba tháng. Vaccine có tác dụng ngăn ngừa nguy cơ mắc và tái mắc bệnh hơn 80%, ngăn nguy cơ nhập viện hơn 90% do sốt xuất huyết. Người đã từng mắc bệnh vẫn nên tiêm ngừa. Còn vaccine viêm não Nhật Bản hiện có ba loại vaccine cho trẻ em và người lớn, bao gồm: Jevax (Việt Nam) tiêm từ 12 tháng tuổi có trong tiêm chủng mở rộng và dịch vụ; Jeev (Ấn Độ) tiêm từ 12 tháng tuổi và Imojev (Thái Lan) tiêm từ 9 tháng tuổi chỉ có trong tiêm chủng dịch vụ. Tùy vào lịch sử tiêm chủng của mỗi người, bác sĩ sẽ tư vấn loại vaccine và lịch tiêm phù hợp.

Nếu phải ưu tiên tiêm trước, bạn nên đưa trẻ đi khám và trao đổi với bác sĩ để được đánh giá độ tuổi, nguy cơ phơi nhiễm và có lịch tiêm phù hợp. Trẻ vẫn có thể tiêm gộp vaccine sốt xuất huyết và vaccine viêm não Nhật Bản trong cùng một buổi tiêm nếu đủ điều kiện sức khỏe và được bác sĩ thăm khám, chỉ định phù hợp. Việc tiêm cùng lúc giúp trẻ sớm được bảo vệ trước cả hai bệnh nguy hiểm trong bối cảnh muỗi sinh sôi mạnh vào mùa mưa.

Bên cạnh tiêm chủng, gia đình vẫn cần ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, loại bỏ nơi nước đọng quanh nhà, vệ sinh vật chứa nước và sử dụng các biện pháp chống muỗi an toàn cho trẻ nhỏ.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Chào bạn!

Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng nhẹ sẽ hồi phục sau khoảng 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Một trong những dấu hiệu cho thấy trẻ đang khỏi bệnh là các mụn nước bắt đầu khô lại, không mọc thêm nốt mới, vùng phát ban ở tay chân mờ dần. Trẻ không còn chảy nhiều nước dãi hay đau rát miệng. Song song đó, trẻ hết sốt, giảm quấy khóc, chịu chơi và sinh hoạt gần như bình thường trở lại. Ngoài ra, khi các vết loét trong miệng lành dần, trẻ sẽ ăn uống tốt hơn, không còn bỏ bú, bỏ ăn hay khó chịu khi nuốt.

Với đa số trường hợp nhẹ, bệnh có thể khỏi hoàn toàn mà không để lại sẹo hay biến chứng nếu được theo dõi kỹ trong suốt quá trình chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, dù thấy các triệu chứng đã thuyên giảm, cha mẹ vẫn không nên chủ quan. Một số trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi, sinh non, suy dinh dưỡng hoặc có bệnh nền, có thể hồi phục lâu hơn và vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng. Nếu trẻ sốt cao kéo dài, giật mình nhiều, run tay chân, thở mệt, quấy khóc liên tục hoặc yếu liệt, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Về vaccine phòng bệnh, tháng 3/2026, Bộ Y tế đã cấp phép vaccine phòng EV71 cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, có hiệu lực cao và bảo vệ chéo với các kiểu gen đang lưu hành tại Việt Nam. Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC đang triển khai để sớm đưa vaccine về Việt Nam.

Vaccine được chứng minh có khả năng bảo vệ chéo giữa các phân nhóm của chủng EV71 đang gây ra các ca mắc và biến chứng nặng tại nước ta hiện nay. Mũi tiêm cũng giúp trẻ phòng nguy cơ mắc bệnh và tái nhiễm. Trẻ đã mắc bệnh vẫn có thể tiêm để phòng nguy cơ tái nhiễm, biến chứng.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Chào bạn!

Vi khuẩn phế cầu là tác nhân gây ra viêm tai giữa, viêm xoang, viêm màng não, viêm phổi, viêm phổi kèm nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng huyết, viêm tủy xương, viêm khớp... Trong đó, viêm phổi do phế cầu có tỷ lệ tử vong 10-20%, lên đến 50% ở trẻ nhỏ và người già. Viêm màng não có tỷ lệ tử vong lên đến 50%, có thể để lại các di chứng nặng nề như điếc, mù, liệt, động kinh, chậm phát triển trí tuệ...

Người trên 50 tuổi, hoặc có bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, phổi tắc nghẽn (COPD), hen, gan, thận... đặc biệt là người hút thuốc hoặc uống rượu thường xuyên có nguy cơ mắc bệnh do phế cầu khuẩn cao gấp 3-7 lần người khỏe mạnh. Các nghiên cứu cũng chỉ ra hút thuốc lá làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng gấp đôi nguy cơ mắc các bệnh do phế cầu, đặc biệt là viêm phổi ngoài cộng đồng. Hút thuốc còn làm suy yếu hệ thống miễn dịch tại chỗ, giảm khả năng sản xuất kháng thể, giảm tế bào miễn dịch chống lại tác nhân gây bệnh.

Do đó, cha bạn nên tiêm vaccine phế cầu sớm để phòng bệnh. Hiện Việt Nam đang sử dụng phế cầu 13, 15, 20 và 23, tiêm cho cả trẻ em và người lớn. Lịch tiêm tùy theo tình hình sức khỏe, độ tuổi, lịch sử chủng ngừa của mỗi người. Cụ thể:

- Phế cầu 13: Vaccine cộng hợp giúp phòng 13 chủng vi khuẩn phế cầu gồm 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F, chỉ định dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên (sớm nhất là từ 6 tuần tuổi) và người lớn.

- Phế cầu 15: Vaccine cộng hợp phòng ngừa 15 chủng gồm 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F, 22F, 23F và 33F, hiệu quả cao từ 90-99% tùy theo từng type huyết thanh có trong vaccine. Vaccine được chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi (có thể tiêm sớm từ 6 tuần tuổi) và người lớn.

- Phế cầu 20: Giúp phòng 20 chủng phế cầu gồm 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 8, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 18C, 19A, 19F, 22F, 23F và 33F, tiêm cho trẻ sớm nhất từ 6 tuần tuổi đến người lớn. Vaccine đáp ứng miễn dịch mức độ cao và hiệu lực bảo vệ lâu dài cho người sử dụng, giảm tỷ lệ người lành mang trùng, từ đó giảm lây lan bệnh trong cộng đồng.

- Phế cầu 23: Vaccine polysaccharide giúp ngăn ngừa được 23 chủng phế cầu gồm 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19A, 19F, 20, 22F, 23F và 33F, được chỉ định cho trẻ từ đúng 2 tuổi, thanh thiếu niên và người lớn.

Để chọn được vaccine phù hợp, tốt nhất bạn nên đưa bác đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng cũng như các yếu tố nguy cơ để chỉ định loại vaccine và lịch tiêm phù hợp nhất.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!