BSCK2 Dư Minh Trí
Bệnh viện Nhi đồng Thành phố - TP HCM
Ở độ tuổi 15 tháng, việc trẻ thỉnh thoảng thức giấc vào ban đêm là điều khá phổ biến và không phải lúc nào cũng liên quan đến bệnh lý. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên thức giấc 2–3 lần mỗi đêm, phụ huynh cũng nên xem xét một số yếu tố liên quan đến dinh dưỡng, vi chất và thói quen ngủ của trẻ.
Trước hết, nếu nhìn vào các chỉ số bạn cung cấp, bé 15 tháng nặng 9,8 kg và cao 77 cm thì nhìn chung vẫn nằm trong khoảng phát triển chấp nhận được theo biểu đồ tăng trưởng của trẻ nhỏ. Điều quan trọng là theo dõi tốc độ tăng trưởng theo thời gian chứ không chỉ dựa vào một thời điểm. Nếu bé vẫn tăng cân và tăng chiều cao đều qua các tháng, ăn uống tốt và vận động bình thường thì phụ huynh có thể yên tâm phần nào.
Tuy nhiên, giấc ngủ của trẻ ở lứa tuổi này đôi khi có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố dinh dưỡng. Ví dụ, nếu bữa ăn tối của trẻ không đủ năng lượng hoặc khoảng cách giữa bữa tối và giờ ngủ quá dài, trẻ có thể dễ thức giấc do đói. Vì vậy, phụ huynh nên đảm bảo bé có bữa tối đầy đủ dinh dưỡng, bao gồm tinh bột, đạm, chất béo tốt và rau củ; đồng thời có thể bổ sung một bữa sữa nhỏ trước khi ngủ nếu cần.
Một yếu tố khác cần lưu ý là tình trạng thiếu một số vi chất, đặc biệt là sắt, kẽm hoặc vitamin D. Thiếu sắt ở trẻ nhỏ đôi khi có thể làm trẻ ngủ không sâu giấc, dễ quấy khóc ban đêm hoặc ngủ chập chờn. Kẽm cũng đóng vai trò quan trọng đối với miễn dịch và tăng trưởng, trong khi vitamin D liên quan đến sức khỏe xương và chất lượng giấc ngủ. Vì vậy, phụ huynh nên đảm bảo khẩu phần ăn của trẻ có đủ các nhóm thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa, đậu, rau xanh và trái cây. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm hoặc bổ sung vi chất nếu nghi ngờ thiếu hụt.
Về yếu tố sinh mổ, đúng là trong những năm đầu đời, trẻ sinh mổ có thể có hệ vi sinh đường ruột khác biệt so với trẻ sinh thường. Tuy nhiên, khi trẻ đã 15 tháng tuổi, nếu được nuôi dưỡng tốt và ăn uống đa dạng thì hệ vi sinh đường ruột của trẻ thường đã dần ổn định. Do đó, việc bé thức giấc ban đêm thường không phải do sinh mổ, mà thường liên quan nhiều hơn đến thói quen ngủ hoặc giai đoạn phát triển của trẻ.
Ngoài dinh dưỡng, phụ huynh cũng nên chú ý đến thói quen ngủ và môi trường ngủ của bé. Ở tuổi này, trẻ nên có lịch ngủ tương đối ổn định, ngủ ngày khoảng 1-2 giấc và ngủ đêm khoảng 10-11 giờ. Tránh cho trẻ vận động quá kích thích trước giờ ngủ, hạn chế ánh sáng mạnh hoặc thiết bị điện tử, và cố gắng tạo thói quen đi ngủ vào một khung giờ cố định.
Nếu bé vẫn ăn uống tốt, tăng trưởng bình thường, phát triển vận động và nhận thức phù hợp với lứa tuổi thì việc thức giấc vài lần trong đêm thường không phải là vấn đề nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu trẻ ngủ rất kém kéo dài, chậm tăng cân, hay quấy khóc hoặc có dấu hiệu thiếu máu, phụ huynh nên đưa bé đến cơ sở y tế để được bác sĩ nhi khoa đánh giá toàn diện hơn.
Ở trẻ 5 tháng tuổi, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng tối ưu và cũng là "hệ sinh thái" tự nhiên giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột.
Tuy nhiên, với trẻ sinh mổ, vốn có hệ vi sinh ban đầu kém đa dạng hơn, việc hỗ trợ thêm men vi sinh trong một số trường hợp có thể mang lại lợi ích. Đơn cử như: trẻ hay rối loạn tiêu hóa (đầy hơi, táo bón, phân sống); trẻ phải dùng kháng sinh; trẻ không bú mẹ hoàn toàn – những trường hợp này trẻ có thể cần bổ sung men vi sinh.
Dù vậy, không phải mọi trẻ đều cần bổ sung thường quy. Nếu bé bú mẹ tốt, tăng trưởng ổn định, tiêu hóa bình thường thì chưa cần thiết phải dùng thêm.
Quan trọng nhất là nếu bổ sung, cần chọn chủng lợi khuẩn phù hợp và có bằng chứng khoa học, đồng thời tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Ngoài bú mẹ và tiêm phòng đầy đủ, có 4 yếu tố rất quan trọng bạn cần làm cho bé để giúp con phát triển khỏe mạnh:
• Nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột: Nếu có thể, duy trì bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu. Sữa mẹ chứa HMO, “thức ăn” cho lợi khuẩn phát triển.
• Tắm nắng và vitamin D: Giúp phát triển xương và hỗ trợ miễn dịch.
• Tương tác và phát triển thần kinh: Nói chuyện, chơi với bé mỗi ngày giúp phát triển não bộ và cảm xúc.
• Theo dõi tăng trưởng và giấc ngủ: Đảm bảo bé ngủ đủ, tăng cân và chiều cao đúng chuẩn.
Điều quan trọng nhất: đừng quá lo lắng vì sinh mổ. Một em bé khỏe mạnh không phụ thuộc vào cách sinh, mà phụ thuộc vào cách nuôi dưỡng trong những năm đầu đời.
Ở góc độ một bác sĩ nhi khoa, tôi rất hiểu sự lo lắng của nhiều phụ huynh khi con sinh mổ, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Thực tế, một số nghiên cứu cho thấy trẻ sinh mổ có thể có nguy cơ cao hơn đối với một số vấn đề như dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ trong giai đoạn đầu. Điều này chủ yếu liên quan đến sự khác biệt trong quá trình hình thành hệ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột của trẻ so với trẻ sinh thường. Tuy nhiên, phụ huynh cũng không nên quá lo lắng, vì việc nuôi con bằng sữa mẹ đúng cách đã là yếu tố bảo vệ rất quan trọng giúp giảm đáng kể những nguy cơ này.
Trong giai đoạn trẻ 2 tháng tuổi như trường hợp của bạn, điều quan trọng nhất là duy trì bú mẹ hoàn toàn nếu có thể. Sữa mẹ chứa nhiều thành phần sinh học quý như kháng thể IgA, lactoferrin, các oligosaccharides trong sữa mẹ (HMOs) và nhiều yếu tố miễn dịch khác. Những thành phần này giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn trong đường ruột của trẻ, đặc biệt là nhóm Bifidobacterium, từ đó hỗ trợ phát triển hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và tăng cường miễn dịch tự nhiên cho bé.
Về chế độ ăn của mẹ khi đang cho con bú, trước hết cần đảm bảo chế độ dinh dưỡng cân bằng và đa dạng. Người mẹ nên ăn đủ các nhóm thực phẩm gồm tinh bột, chất đạm, chất béo tốt, rau xanh và trái cây. Các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên cám cũng giúp hỗ trợ hệ tiêu hóa của mẹ, đồng thời có thể gián tiếp góp phần cải thiện chất lượng hệ vi sinh thông qua sữa mẹ.
Ngoài ra, mẹ nên tăng cường các thực phẩm giàu omega-3, chẳng hạn như cá biển (cá hồi, cá thu), các loại hạt hoặc dầu thực vật tốt. Một số nghiên cứu cho thấy omega-3 có thể góp phần điều hòa phản ứng viêm và hỗ trợ phát triển hệ miễn dịch của trẻ.
Một điểm phụ huynh thường thắc mắc là có cần kiêng các thực phẩm dễ gây dị ứng hay không. Trên thực tế, nếu mẹ không có tiền sử dị ứng với thực phẩm nào thì không cần kiêng quá mức. Việc ăn uống đa dạng giúp trẻ làm quen dần với nhiều loại kháng nguyên thực phẩm thông qua sữa mẹ, điều này thậm chí có thể góp phần giảm nguy cơ dị ứng sau này. Tuy nhiên, nếu sau khi mẹ ăn một loại thực phẩm nào đó mà trẻ có biểu hiện bất thường như nổi mẩn, tiêu chảy, nôn trớ nhiều hoặc quấy khóc kéo dài thì nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá cụ thể.
Bên cạnh chế độ ăn, phụ huynh cũng nên chú ý một số yếu tố khác giúp giảm nguy cơ dị ứng và bệnh tiêu hóa ở trẻ sinh mổ. Ví dụ như duy trì bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, hạn chế khói thuốc lá trong môi trường sống, giữ vệ sinh tay khi chăm sóc trẻ và theo dõi các dấu hiệu tiêu hóa của bé.
Tóm lại, đối với trẻ sinh mổ 2 tháng tuổi, điều quan trọng nhất vẫn là nuôi con bằng sữa mẹ và đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng cho người mẹ. Khi mẹ ăn uống lành mạnh và đa dạng, sữa mẹ sẽ cung cấp nhiều yếu tố miễn dịch và dinh dưỡng cần thiết, giúp hỗ trợ hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ phát triển tốt trong những tháng đầu đời.