Miễn dịch khỏe,
bé lớn khôn

Chào mẹ.

Trên thực tế, trẻ sinh non thường có hệ miễn dịch kém hoàn thiện so với trẻ sinh đủ ngày. Điều này khiến bé dễ gặp tình trạng đề kháng yếu, dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, hô hấp, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và tăng trưởng.

Nếu không được hỗ trợ đúng cách, bé có thể khó bắt kịp đà tăng trưởng so với các bạn cùng trang lứa.

Trong giai đoạn này, bên cạnh việc duy trì sữa mẹ (nếu có) và chế độ ăn dặm phù hợp, mẹ có thể cân nhắc bổ sung các dưỡng chất giúp tăng cường miễn dịch và hỗ trợ hấp thu, tạo nền tảng để bé phát triển tốt hơn, như:

• Sữa non là nguồn cung cấp kháng thể tự nhiên quan trọng, đặc biệt là kháng thể IgG - có khả năng nhận diện và trung hòa tác nhân gây bệnh, giúp chặn vi khuẩn ngay từ cửa ngõ xâm nhập như đường hô hấp và tiêu hóa. Ngoài ra, công nghệ hiện nay có thể chọn lọc trong sữa non các kháng thể có cấu trúc 3D tương đồng với kháng thể tự nhiên trong sữa mẹ (thương hiệu IgHM). Việc bổ sung kháng thể từ sữa non chất lượng cao giúp bù đắp phần nào thiếu hụt miễn dịch ở trẻ sinh non.

• Lactoferrin là một protein miễn dịch có nhiều trong sữa mẹ, đã được chứng minh có khả năng kháng khuẩn, đồng thời hỗ trợ điều hòa miễn dịch và bảo vệ niêm mạc ruột non nớt của trẻ.

• Hệ dưỡng chất Synbiotics (kết hợp lợi khuẩn và chất xơ hòa tan) giúp thiết lập hệ vi sinh đường ruột cân bằng - yếu tố nền tảng để tăng cường miễn dịch và cải thiện khả năng hấp thu dinh dưỡng, từ đó hỗ trợ bé tăng cân tốt hơn.

Ngoài ra, bé nhẹ cân cũng thường do hấp thu chưa vững, mẹ có thể lưu ý lựa chọn các sản phẩm dinh dưỡng dễ hấp thu, sữa tăng cường Whey hoặc MCT, sẽ dịu nhẹ với hệ tiêu hóa của con.

Việc kết hợp các dưỡng chất miễn dịch, tiêu hóa này trong mỗi bữa ăn, mỗi bữa sữa hàng ngày cũng sẽ giúp bé sinh non từng bước củng cố đề kháng, giảm ốm vặt và xây dựng nền tảng để bắt kịp đà tăng trưởng.

Chúc bé khỏe mạnh và phát triển tốt trong những giai đoạn tiếp theo!

Triệu chứng hắt hơi, chảy nước mũi vào buổi sáng kéo dài trong khi trẻ vẫn ăn ngủ, vui chơi và sinh hoạt bình thường gợi ý về tình trạng viêm mũi dị ứng hơn là nhiễm trùng hô hấp cấp. Đây là tình trạng rất thường gặp ở trẻ sống tại các thành phố lớn như TP HCM do thời tiết nóng ẩm, bụi mịn, ô nhiễm không khí và dị nguyên trong nhà như mạt bụi, lông thú hoặc nấm mốc.

Cha mẹ nên chú ý giữ môi trường sống thông thoáng, vệ sinh máy lạnh định kỳ, hạn chế thú nhồi bông, rèm vải dày và các vật dễ tích bụi trong phòng ngủ. Có thể rửa mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý vào buổi sáng và trước khi ngủ để làm sạch dị nguyên bám trong mũi.

Nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần, tái phát thường xuyên hoặc kèm nghẹt mũi, ngủ ngáy, ho đêm, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Dị ứng để được đánh giá và điều trị phù hợp, tránh ảnh hưởng giấc ngủ và chất lượng sống của trẻ.

Ngoài ra, một số trẻ có tình trạng trào ngược dạ dày thực quản nhẹ về đêm cũng có thể gây kích thích niêm mạc mũi họng, làm trẻ dễ ho, hắt hơi hoặc chảy mũi vào buổi sáng sau khi ngủ dậy. Vì vậy, cha mẹ cũng nên điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt cho trẻ như: tránh ăn quá no vào buổi tối, hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, nước ngọt có gas hoặc đồ ăn quá ngọt trước khi ngủ; không cho trẻ nằm ngay sau ăn; nên ăn tối hoặc uống sữa sớm trước giờ ngủ khoảng 2-3 tiếng đồng hồ.

Ở trẻ nhỏ, tình trạng nổi sẩn phù đỏ ngứa khi thay đổi thời tiết, sau ăn hải sản hoặc sau côn trùng đốt khá thường gặp và phần lớn liên quan đến cơ địa dị ứng hoặc phản ứng quá nhạy của hệ miễn dịch, chứ không đơn thuần là "miễn dịch yếu" theo nghĩa trẻ thiếu đề kháng.

Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng cứ hay dị ứng là do sức đề kháng kém, nhưng thực ra dị ứng là tình trạng hệ miễn dịch phản ứng quá mức với những yếu tố vốn không nguy hiểm với đa số người khác, ví dụ như thức ăn, bụi, thời tiết hoặc nọc côn trùng. Nói cách khác, đây là vấn đề "miễn dịch mất cân bằng" hơn là “miễn dịch suy yếu”.

Ở lứa tuổi 3, hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang trong quá trình trưởng thành. Một số trẻ có cơ địa miễn dịch nhạy cảm hơn nên dễ xuất hiện mề đay, viêm da cơ địa hoặc các phản ứng dị ứng thoáng qua. Việc gia đình không ai bị dị ứng cũng không có nghĩa là trẻ không thể có cơ địa dị ứng, bởi ngoài yếu tố di truyền còn có vai trò của môi trường sống, hệ vi sinh đường ruột, chế độ dinh dưỡng, tình trạng nhiễm trùng sớm hoặc việc dùng kháng sinh trong những năm đầu đời.

Trong thực hành lâm sàng, tôi gặp khá nhiều trẻ có biểu hiện tương tự: cứ thay đổi thời tiết là nổi mẩn ngứa, sau ăn tôm cua thì nổi mề đay hoặc bị muỗi đốt là sưng đỏ nhiều hơn các trẻ khác. Đa số các trường hợp này là phản ứng dị ứng mức độ nhẹ đến trung bình và có xu hướng giảm dần khi hệ miễn dịch trưởng thành hơn theo tuổi.

Tuy nhiên, phụ huynh cũng cần theo dõi kỹ một số dấu hiệu quan trọng. Nếu trẻ chỉ nổi vài mảng sẩn phù đỏ ngứa rồi tự hết sau vài giờ hoặc vài ngày thì thường không quá nguy hiểm. Nhưng nếu trẻ có các biểu hiện như: sưng môi, sưng mắt nhiều; khó thở, khò khè; nôn ói; nổi mề đay toàn thân liên tục; hoặc phản ứng ngày càng nặng sau mỗi lần tiếp xúc... thì cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa dị ứng - miễn dịch để đánh giá kỹ hơn.

Điều quan trọng là không nên kiêng khem quá mức nếu chưa xác định rõ dị nguyên. Ví dụ, nếu trẻ chỉ thỉnh thoảng nổi vài nốt nhẹ sau ăn hải sản nhưng không có phản ứng nặng thì chưa chắc phải loại bỏ hoàn toàn tất cả hải sản khỏi khẩu phần. Việc kiêng quá nhiều đôi khi lại ảnh hưởng đến dinh dưỡng và khả năng dung nạp miễn dịch của trẻ sau này.

Ngoài ra, phụ huynh nên chú ý chăm sóc “nền miễn dịch” cho trẻ bằng những biện pháp cơ bản nhưng rất quan trọng: duy trì chế độ ăn đa dạng; bổ sung đủ rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu omega-3; ngủ đủ giấc; vận động ngoài trời phù hợp; hạn chế khói thuốc lá và ô nhiễm trong môi trường sống; tránh lạm dụng kháng sinh; chăm sóc tốt hệ tiêu hóa và hệ vi sinh đường ruột.

Hiện nay, chúng tôi cũng nhận thấy sức khỏe hệ vi sinh đường ruột có liên quan khá chặt chẽ với nguy cơ dị ứng ở trẻ nhỏ. Một hệ vi sinh cân bằng, đặc biệt giàu lợi khuẩn như Bifidobacterium, có thể giúp hệ miễn dịch "học cách dung nạp" tốt hơn với các yếu tố từ môi trường.

Tóm lại, tình trạng của bé nhiều khả năng liên quan đến cơ địa dị ứng hoặc hệ miễn dịch còn non nớt và nhạy cảm, chứ không hẳn là "đề kháng yếu". Phần lớn trẻ sẽ cải thiện dần theo thời gian nếu được chăm sóc dinh dưỡng, giấc ngủ và môi trường sống phù hợp.

Ở độ tuổi hơn 2 tuổi, việc trẻ thỉnh thoảng bị viêm đường hô hấp như cảm lạnh, viêm mũi họng hoặc ho là điều khá thường gặp, đặc biệt khi trẻ bắt đầu đi nhà trẻ, tiếp xúc đông người hoặc thay đổi thời tiết. Trung bình một trẻ nhỏ có thể bị nhiễm siêu vi hô hấp nhiều lần mỗi năm mà vẫn được xem là nằm trong giới hạn sinh lý bình thường của quá trình trưởng thành miễn dịch.

Tuy nhiên, điều quan trọng, bạn cần giúp hệ miễn dịch của con phát triển khỏe mạnh và cân bằng hơn để giảm mức độ và tần suất bệnh theo thời gian. Khi nói đến "tăng cường miễn dịch", phụ huynh thường nghĩ ngay đến thuốc hoặc thực phẩm bổ sung, nhưng thực tế nền tảng quan trọng nhất vẫn là dinh dưỡng đầy đủ, giấc ngủ, vận động và sức khỏe hệ tiêu hóa.

Hiện nay chúng tôi hiểu rằng khoảng 70-80% tế bào miễn dịch có liên quan đến đường ruột. Vì vậy, một hệ tiêu hóa khỏe mạnh và hệ vi sinh đường ruột cân bằng có vai trò rất quan trọng đối với miễn dịch của trẻ nhỏ.

Về chế độ ăn, phụ huynh nên ưu tiên các thực phẩm tự nhiên và đa dạng thay vì quá phụ thuộc vào một loại “siêu thực phẩm” nào đó. Trẻ cần được cung cấp đầy đủ các nhóm dinh dưỡng:

* Chất đạm tốt từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu giúp tạo kháng thể và tế bào miễn dịch.

* Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin A, C, E và các chất chống oxy hóa hỗ trợ miễn dịch.

* Các thực phẩm giàu kẽm và sắt như thịt đỏ, gan, hải sản, lòng đỏ trứng giúp tăng khả năng chống nhiễm trùng.

* Cá béo, các loại hạt hoặc dầu thực vật tốt cung cấp omega-3 giúp điều hòa phản ứng viêm.

Ngoài ra, hiện nay có nhiều nghiên cứu quan tâm đến vai trò của các dưỡng chất hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột như prebiotics, probiotics và HMOs. Một số lợi khuẩn như Bifidobacterium có thể giúp duy trì hàng rào bảo vệ đường ruột và hỗ trợ miễn dịch niêm mạc. Vì vậy, với những trẻ hay viêm hô hấp tái diễn hoặc phải dùng kháng sinh nhiều lần, bác sĩ đôi khi có thể cân nhắc bổ sung probiotics phù hợp trong một số giai đoạn nhất định.

Nếu trẻ không còn bú mẹ, phụ huynh có thể lựa chọn các sản phẩm dinh dưỡng phù hợp lứa tuổi có bổ sung thêm những thành phần hỗ trợ miễn dịch và tiêu hóa như: sữa non 24 giờ giàu kháng thể IgG, lợi khuẩn probiotics (ví dụ: Bifidobacterium), prebiotics/HMOs, lactoferrin, cùng các vi chất như kẽm, vitamin D và sắt.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng đây là biện pháp hỗ trợ thêm chứ không thay thế một chế độ ăn cân bằng.

Bên cạnh dinh dưỡng, vài yếu tố rất quan trọng nhưng thường bị bỏ quên. Đó là cho trẻ ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, vận động ngoài trời đều đặn, tránh khói thuốc lá, giữ vệ sinh tay, tiêm chủng đầy đủ.

Trong thực hành lâm sàng, tôi nhận thấy nhiều trẻ sau khi cải thiện giấc ngủ, ăn uống đa dạng hơn và ổn định hệ tiêu hóa thì số đợt viêm hô hấp cũng giảm dần theo thời gian.

Điều phụ huynh cần lưu ý là không nên quá lạm dụng các sản phẩm được quảng cáo "tăng đề kháng cấp tốc". Hệ miễn dịch của trẻ là một quá trình trưởng thành lâu dài, không thể mạnh lên chỉ nhờ một loại thực phẩm đơn lẻ. Điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng một nền tảng dinh dưỡng và lối sống lành mạnh để hệ miễn dịch của trẻ phát triển tự nhiên và bền vững theo thời gian.

Viêm phổi tái phát ở trẻ nhỏ thường liên quan đến hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc các yếu tố nguy cơ như môi trường, dinh dưỡng hoặc bệnh lý nền.

Phần lớn trường hợp, khi trẻ lớn lên, hệ miễn dịch dần hoàn thiện thì tần suất bệnh sẽ giảm. Tuy nhiên, nếu viêm phổi tái phát nhiều lần, cần cho trẻ được đánh giá chuyên sâu để loại trừ các nguyên nhân như bất thường đường thở, trào ngược dạ dày thực quản hoặc rối loạn miễn dịch.

Trong chăm sóc hàng ngày, cần đảm bảo dinh dưỡng tốt, tiêm chủng đầy đủ, giữ ấm hợp lý và hạn chế các yếu tố nguy cơ như khói thuốc, ô nhiễm không khí.