Sứa 'cắn' có phải tiêm uốn ván không?

Lễ này gia đình tôi dự định đi biển, chỗ này năm ngoái có nhiều vụ người dân bị sứa đốt, nếu gặp tình huống này thì sơ cứu thế nào, có cần tiêm uốn ván không? (Quang Anh, 25 tuổi, Đồng Nai)

Trả lời:

Sứa biển không truyền vi khuẩn uốn ván, nhưng vết đốt của sứa gây phồng rộp, loét, hoại tử hoặc nhiễm bẩn vẫn có thể tạo đường vào cho vi khuẩn, cần được đánh giá nguy cơ uốn ván.

Sứa có các xúc tu chứa tế bào gai phóng nọc khi chạm da, kể cả khi xúc tu đã rời thân. Nọc độc gồm nhiều protein và enzyme, có thể gây đau rát, viêm, tổn thương mô, thậm chí dị ứng nặng tùy loài sứa, lượng nọc và thể trạng người bị đốt.

Đa số trường hợp gây đau nhói, đỏ da, sưng theo vệt xúc tu, thường giảm trong vài giờ nhưng đôi khi kéo dài nhiều ngày. Trường hợp nặng có thể phồng rộp, loét, hoại tử. Nếu nọc độc nhiều, người bệnh có thể buồn nôn, chóng mặt, đau cơ, tim đập nhanh, khó thở; các dấu hiệu như khó thở, tím tái, lơ mơ, co giật, tụt huyết áp cần cấp cứu.

Khi bị sứa đốt, hãy rời khỏi nước, rửa vùng da bằng nước biển, gắp xúc tu bằng nhíp hoặc găng tay, không chà xát, không dùng cồn, rượu, nước chanh hay lá thuốc. Trường hợp nhẹ có thể chăm sóc da và dùng thuốc giảm đau thông thường. Đi khám nếu đau nhiều, tổn thương lan rộng, phồng rộp, loét, chảy dịch, sốt hoặc vết đốt ở mặt, mắt, miệng, vùng sinh dục. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi sát.

Với uốn ván, vết đốt chỉ đỏ rát, không rách da thường không cần tiêm phòng sau phơi nhiễm. Tiêm được cân nhắc khi có vết thương hở, phồng rộp vỡ, loét, hoại tử hoặc nhiễm bẩn. Nguy cơ uốn ván cũng có thể đến từ tai nạn khi đi biển như giẫm phải vỏ sò, đá sắc, đinh, gai cá, san hô...

Vi khuẩn uốn ván có mặt rộng rãi trong môi trường và có thể gây biến chứng nặng. Tiêm vaccine là cách phòng bệnh hiệu quả lên đến 95%.

Phác đồ tiêm vaccine uốn ván phụ thuộc vào lịch sử chủng ngừa của từng người. Vaccine cần nhắc lại mỗi 10 năm/lần hoặc khi có vết thương để tạo hiệu quả bảo vệ lâu dài. Người lớn chưa rõ lịch sử tiêm, phác đồ gồm ba mũi, trong đó mũi 2 cách mũi 1 một tháng và mũi 3 cách mũi thứ 2 sáu tháng. Trẻ em từ 2 tháng tuổi tiêm vaccine có thành phần ngừa uốn ván như 5 trong 1, 6 trong 1 (các vaccine có thể tiêm sớm từ 6 tuần tuổi). Sau lịch tiêm cơ bản, trẻ được khuyến cáo tiêm vaccine có thành phần uốn ván vào lúc 16-18 tháng, 4-6 tuổi, 9-15 tuổi. Phụ nữ mang thai cần tiêm ngừa vaccine uốn ván đơn hoặc mũi phối hợp ngừa bạch hầu - ho gà - uốn ván trong thai kỳ, để bảo vệ bản thân và thai nhi, đồng thời giảm tỷ lệ mắc uốn ván sơ sinh khi em bé chào đời.

Người dân cũng có thể chủ động tiêm ngừa uốn ván trước khi có vết thương. Sau đó, khi có nguy cơ mắc bệnh, chỉ cần tiêm nhắc một liều vaccine, không cần dùng Globulin miễn dịch (TIG) hoặc huyết thanh uốn ván (SAT).

Bác sĩ Phạm Đình Đông
Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC