Xây dựng niềm tin số bằng công nghệ AI trong bảo mật và bảo vệ người dùng

Đơn vị: Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo

Hạng mục: Sản phẩm/Giải pháp

Giải pháp:

Đơn vị phát triển:

Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo

Giới thiệu:

Giải pháp này là một phần trong hệ sinh thái “Trợ thủ tài chính với AI” của MoMo – nền tảng tích hợp AI xuyên suốt từ tư vấn chi tiêu (AI Moni), chấm điểm tín dụng, cá nhân hóa trải nghiệm, chăm sóc khách hàng đến bảo mật giao dịch, phục vụ hơn 30 triệu người dùng.

Bối cảnh và thách thức:

Vào năm 2025-2026, Việt Nam đối mặt với sự bùng nổ của vấn nạn lừa đảo trực tuyến sử dụng công nghệ cao như deepfake, genAI, social engineering kết hợp với thao túng tâm lý khách hàng. Theo số liệu từ Bộ Công an, chỉ riêng năm 2025, thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến đã vượt con số 8.000 tỷ đồng. Thách thức lớn nhất không nằm ở lỗ hổng hệ thống kỹ thuật mà nằm ở "lỗ hổng con người". Kẻ gian liên tục, tạo ra các kịch bản thao túng tâm lý tinh vi khiến người dùng tự nguyện thực hiện giao dịch rủi ro.

Hệ lụy của vấn nạn này không chỉ dừng lại ở con số tài chính. Theo khảo sát của Hiệp hội chống lừa đảo toàn cầu (GASA, 2025), 2/3 nạn nhân lừa đảo trực tuyến chịu căng thẳng kéo dài và gần một nửa bị ảnh hưởng sức khỏe tâm thần. Dữ liệu nội bộ của MoMo cho thấy bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân: 70% nạn nhân dưới 25 tuổi, 50% là sinh viên dưới 22 tuổi&semi; đáng chú ý, hơn 90% thiệt hại lừa đảo trên nền tảng xảy ra do chính người dùng tự thực hiện giao dịch sau khi bị thao túng tâm lý - không phải do tài khoản bị xâm nhập hay hệ thống bỏ sót.

Bên cạnh đó, đây còn là một cuộc chiến bất đối xứng hoàn toàn về mặt nguồn lực. Chỉ với khoảng 20 USD mỗi tháng (Deloitte, 2024), kẻ gian có thể vận hành các chiến dịch lừa đảo bằng AI với tỷ lệ sinh lời gấp 4,5 lần phương thức truyền thống. Ngược lại, phía bảo vệ phải đối mặt với áp lực chi phí khổng lồ khi các tổ chức tài chính phải tăng mức đầu tư vào AI chống gian lận từ 16% lên 68% chỉ trong hai năm. Tuy nhiên, thiệt hại nặng nề nhất vẫn là sự xói mòn niềm tin số: 76% người dùng sẵn sàng rời bỏ nền tảng ngay sau khi bị lừa đảo (Sift, 2024).

Thực tế này cho thấy việc chạy đua công nghệ ngăn chặn đơn thuần đã không còn khả thi. MoMo nhận ra rằng, các nền tảng tài chính thường chỉ nhìn thấy "phút thứ 89" của một hành trình lừa đảo – tức là điểm cuối khi giao dịch tài chính được thực hiện bởi chính người dùng. Trong khi đó, "88 phút" trước đó đã diễn ra trên các mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin mà hệ thống tài chính không thể can thiệp. Chính bối cảnh "bất đối xứng" và "điểm mù hành vi" này đòi hỏi một cách tiếp cận hoàn toàn mới: Dùng AI để can thiệp vào hành vi và tâm lý, thay vì chỉ đối đầu bằng nguồn lực kỹ thuật đơn thuần.

Công nghệ An toàn bảo mật tích hợp AI: Bảo vệ người dùng thông qua thấu hiểu hành vi và công nghệ vượt trội

MoMo xây dựng hệ thống AI phòng chống lừa đảo đa tầng với tư duy chuyển từ tư duy ‘chặn kẻ xấu’ sang tư duy ‘đồng hành bảo vệ người tốt khỏi việc mắc sai lầm’. Thay vì chỉ tập trung phát hiện và ngăn chặn hành vi gian lận, MoMo kết hợp tâm lý học hành vi người dùng với các giải pháp công nghệ cao ứng dụng AI để phát hiện hành vi bất thường, hiểu ngữ cảnh và can thiệp đúng thời điểm. Hệ thống triển khai nhiều tầng bảo vệ tại các điểm chạm, từ phát hiện và cảnh báo thông minh, tạo “ma sát” có chủ đích, giúp người dùng có thêm thời gian nhận diện rủi ro và đưa ra quyết định an toàn hơn.
Giải pháp này gồm 4 lớp phòng thủ chính, được thiết kế chuyên biệt để đối phó với các loại hình tấn công tinh vi nhất hiện nay:

4 tầng phòng thủ chủ động vận hành trong thời gian thực (Real-time):

Tầng 1 (Truy cập & Xác thực): AI multi color Biometric Shield & Flashmark.
- Xác thực sinh trắc học đa điểm màu theo thời gian thực giúp phân biệt người thật với hình ảnh tĩnh/video được tạo bởi AI Deepfake.
- Hệ thống không chỉ xác thực khuôn mặt mà còn tích hợp khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu giả mạo sinh trắc học hoặc chiếm quyền điều khiển thiết bị ngay tại bước truy cập, đảm bảo tính chính danh tuyệt đối của chủ tài khoản theo các tiêu chuẩn bảo mật khắt khe với độ chính xác 99.99%.

Tầng 2 (Bảo vệ thiết bị): Device Fingerprint & Intelligence Threat Signal (devsig) .
- Tập trung vào tính toàn vẹn và an toàn của thiết bị – mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi lừa đảo hiện nay. Hệ thống sử dụng tín hiệu thông tin thiết bị để nhận diện các dấu hiệu nguy hiểm như: thiết bị đang bị điều khiển từ xa, cài đặt ứng dụng độc hại, hoặc các dấu hiệu xâm nhập trái phép.
- Chủ động phòng vệ: AI cảnh báo các mối đe dọa trực tiếp để bảo vệ thiết bị khỏi phishing và scamming. Dựa trên các tín hiệu này, người dùng có thể tự thiết lập các chế độ bảo vệ cá nhân hóa, tạo ra một môi trường giao dịch "sạch" và an toàn trên chính thiết bị của mình.

Lớp 3 (Bảo vệ giao dịch): Chấm điểm rủi ro giao dịch bằng AI ngay lập tức (Real-time AI-powered risk scoring).
- Đây là lớp can thiệp trực tiếp vào quá trình ra quyết định của người dùng với hai công cụ bổ trợ:
+ AI Verification: Hệ thống tra cứu lừa đảo tổng hợp dữ liệu đa nguồn (cơ quan nhà nước, báo cáo người dùng, dữ liệu mạng xã hội, các tổ chức tài chính uy tín) giúp khách hàng tự kiểm tra rủi ro của số tài khoản nhận trước khi chuyển tiền.
+ AI Scam Scoring & Detection: Tập hợp nhiều AI và Machine Learning mô hình chạy song song, phân tích tín hiệu từ hành vi, thiết bị, mạng lưới và ngữ cảnh giao dịch trong 100–300 mili giây.
- Khi phát hiện giao dịch bất thường, AI sẽ quyết định các "điểm dừng có chủ đích" (frictions), đưa ra các câu hỏi kiểm tra, yêu cầu xác thực đúng thời điểm, buộc người dùng phải thoát khỏi trạng thái vội vàng để nhìn lại trước khi quyết định. Cơ chế này giúp nâng cao độ chính xác của mô hình thêm 75% thông qua vòng lặp phản hồi liên tục.

Lớp 4 (Phát hiện đường dây lừa đảo): Graph Network Intelligence.
- Tội phạm tài chính thường hoạt động có tổ chức. Khi một tài khoản bị báo cáo, công nghệ Graph Network Intelligence sẽ mô hình hóa các mối quan hệ về vị trí, IP, thiết bị với hàng tỷ đỉnh và cạnh. Công nghệ giúp hỗ trợ để truy vết dòng tiền và phát hiện các đường dây lừa đảo.

Kết quả:
Kết quả thực tế cho thấy hướng tiếp cận này đang tạo ra tác động rõ rệt trong quá trình vận hành. Mỗi ngày, hệ thống AI của MoMo phát hiện và cảnh báo gần 29.000 giao dịch bất thường, đồng thời chủ động cảnh báo hơn 10.000 người dùng trước các giao dịch có dấu hiệu rủi ro.
Đáng chú ý, 99,5% người dùng nhận được cảnh báo từ hệ thống đã dừng lại suy nghĩ trước khi tiếp tục giao dịch. Theo MoMo, đây là một chỉ dấu quan trọng cho thấy bảo mật hiệu quả không chỉ nằm ở việc “chặn” giao dịch, mà còn ở khả năng tạo ra đúng mức độ cảnh báo và “ma sát” cần thiết để người dùng có thêm thời gian cân nhắc.

Tính theo quy mô vận hành, MoMo ước tính hơn 15 nghìn tỷ đồng mỗi năm được bảo vệ khỏi nguy cơ lừa đảo nhờ các lớp cảnh báo và phòng thủ chủ động. Các kết quả này cho thấy AI có thể trở thành một công cụ bảo vệ người dùng hiệu quả nếu được thiết kế không chỉ để phát hiện rủi ro, mà còn để hỗ trợ hành vi ra quyết định của con người.

Điểm mới, đặc biệt

90% giá trị của giải pháp không nằm ở mô hình AI, mà ở cách những tín hiệu đó được chuyển hóa thành hành động can thiệp đúng lúc, đúng cách, đúng người. Đây là bước chuyển tư duy từ "chặn kẻ xấu" sang "đồng hành bảo vệ người tốt khỏi việc mắc sai lầm": thay vì chỉ chặn giao dịch, hệ thống tạo ra "điểm dừng an toàn" – một cảnh báo thông minh, một câu hỏi xác nhận đúng lúc – để người dùng tự nhận ra mình đang bị dẫn dắt, thay vì áp đặt quyết định thay họ. Đây là giá trị không thể sao chép chỉ bằng việc mua một mô hình AI.

1. "Khoảng nghỉ kỹ thuật số" (digital pause): Hai điểm dừng cụ thể tích hợp trực tiếp trong trải nghiệm giao dịch: (1) nhãn cảnh báo tài khoản người nhận có dấu hiệu rủi ro (Label receiver), (2) cảnh báo giao dịch có dấu hiệu lừa đảo dựa trên tín hiệu hành vi – giúp người dùng thoát trạng thái vội vàng.
2. Kết hợp công nghệ với giáo dục hành vi: MoMo phát triển Cẩm nang An toàn bảo mật, tính năng Tra cứu lừa đảo và Báo cáo lừa đảo (Report Scam) để hình thành phản xạ kiểm tra thông tin trước khi giao dịch cho người dùng.
3. Tầm nhìn liên minh đa ngành: MoMo tiên phong mô hình phòng thủ liên kết, chuyển dịch từ ứng phó bị động sang ngăn chặn chủ động nhờ tối ưu tốc độ và dữ liệu liên ngành. Song song đó, MoMo đồng hành cùng A05 và VTV qua sáng kiến "TinAI?" để xây dựng phản xạ bảo mật cho cộng đồng và củng cố hạ tầng niềm tin số Việt Nam.
4. Hiệu quả xã hội ở quy mô lớn: Bảo vệ an toàn cho 15.000 tỷ đồng dòng tiền mỗi năm, phát hiện gần 29.000 giao dịch bất thường mỗi ngày với độ trễ xử lý 100–300 mili giây – minh chứng AI Việt Nam có khả năng giải quyết bài toán quy mô lớn, bảo vệ niềm tin số cho người dân.

Đội ngũ phát triển:

Đội ngũ phát triển Công nghệ An Toàn bảo mật tích hợp AI bảo vệ người dùng tài chính số của MoMo