Đường chạy di sản hút runner nhờ trải nghiệm khác biệt

Theo khảo sát 7.400 người tham gia của Running USA Global năm 2024, địa điểm thi đấu đã trở thành yếu tố được runner ưu tiên hàng đầu khi đăng ký giải chạy. Điều này phản ánh một sự dịch chuyển lớn trong tâm lý học thể thao, khi chạy bộ không còn rập khuôn trong những mục tiêu rèn luyện hay phá kỷ lục cá nhân.

Ngày nay, runner tìm đến các giải chạy để thỏa mãn nhu cầu khám phá và trải nghiệm nhiều hơn. Trong đó, đường chạy đi qua các công trình có tuổi đời hàng trăm, hàng nghìn năm, luôn có sức hút đặc biệt. Những giải có lợi thế này thường là lựa chọn tiêu biểu cho những chuyến du lịch kết hợp chạy bộ ngắn ngày.

Các giải marathon di sản bùng nổ trên thế giới

Thực tế, xu hướng tổ chức giải chạy đi qua các công trình di sản đã xuất hiện từ nhiều năm qua trên toàn thế giới. Có thể kể đến UNESCO Cities Marathon tại Italy, một trong số ít giải chạy kết nối cùng lúc ba di sản thế giới trên cùng một cung đường, từ Cividale del Friuli, qua Palmanova và khép lại tại Aquileia.

Điểm đặc biệt nằm ở chỗ lộ trình này có chiều dài gần như trùng khớp với cự ly marathon (42km). Đồng nghĩa khi về đích, người tham dự không chỉ hoàn thành mục tiêu cá nhân mà còn đi trọn một hành trình văn hóa kéo dài từ thời La Mã, qua Trung cổ đến kiến trúc Phục hưng.

Tại châu Á, xu hướng này sớm khởi phát ở Campuchia với Giải bán marathon quốc tế Angkor Wat ra đời từ năm 1996. Từ khoảng 300 runner ở mùa giải đầu tiên, sự kiện này đã tăng lên gần 16.000 người tham dự vào năm 2025, trong đó có hơn 3.000 VĐV quốc tế đến từ 86 quốc gia.

Tại Trung Quốc, Great Wall Marathon có mức độ thử thách cao khi đưa runner chinh phục 5.164 bậc đá và những đoạn dốc hiểm trở trên Vạn Lý Trường Thành - công trình mang tính biểu tượng về giới hạn của con người. Ở Nhật Bản, Kyoto Marathon trở thành hành trình khám phá hơn 1.000 năm lịch sử của cố đô Nhật Bản với lộ trình đi qua 7 công trình tiêu biểu của quần thể kiến trúc này.

Tại Việt Nam, VnExpress Marathon Huế 2026 là ví dụ tiêu biểu khi khai thác lợi thế của vùng đất cố đô, đưa người tham gia đi qua hệ thống thành quách, lăng tẩm cùng các biểu tượng gắn liền với chiều dài lịch sử của Huế. Cung đường "sải bước vào kinh thành" không chỉ đề cao cảnh quan trên đường chạy, mà còn đưa runner xuyên thời gian để cảm nhận nhịp sống của kinh thành cổ ở cách đây hơn 100 năm.

Chiều sâu của di sản tạo động lực cho runner

Đặt bối cảnh vận động vào không gian di sản, nhiều runner tìm thấy động lực và trải nghiệm mới, khác hẳn với khi tập luyện ở nhà. Họ giống như đang bước vào một chuyến du ngoạn qua đôi chân và nhịp thở của mình.

Một khảo sát với 530 runner tham gia hai giải marathon tại lâu đài Himeji và núi Phú Sĩ (Nhật Bản), runner cho biết họ đặc biệt đánh giá cao trải nghiệm được chạy qua các địa điểm do UNESCO công nhận. Chính những biểu tượng di sản này trở thành yếu tố then chốt tạo nên giá trị của giải đấu, khi runner không chỉ được tham gia hoạt động yêu thích mà còn có cơ hội khám phá chiều sâu lịch sử và văn hóa của điểm đến ngay trên đường chạy.

Ngoài ra, ở những cuộc chạy đường dài, việc đối diện với các công trình đã đứng vững chãi hàng thế kỷ có thể tạo cảm hứng để runner vượt giới hạn thể chất ở những thời điểm thể xác kiệt quệ. Động lực tinh thần này từng được đề cập trong nghiên cứu "Tổ chức các giải marathon quy mô lớn tại các khu du lịch di sản: Góc nhìn từ các vận động viên chạy cự ly dài" do học giả Chin-Kuang Chen thực hiện năm 2016.

Yếu tố tương tác xã hội và trải nghiệm vận hành cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thôi thúc runner tham gia. Thực tế tại Kyoto Marathon 2025 cho thấy sức ảnh hưởng rõ nét của yếu tố cộng đồng và bản sắc địa phương, với hơn 7.000 tình nguyện viên cùng khán giả đứng kín hai bên đường cổ vũ.

Chia sẻ về trải nghiệm này, runner William Thomas cho biết: "Dọc đường chạy luôn có học sinh, sinh viên ra cổ vũ, bên cạnh nhiều ban nhạc, đội trống truyền thống và các nhóm múa biểu diễn, tạo nên bầu không khí sôi động suốt hành trình. Có lúc chúng tôi đi ngang qua một ngôi đền, nơi các nhà sư đứng phía trước và ban phước lành cho chúng tôi khi đi qua".

Tại VnExpress Marathon Huế, hình ảnh người dân địa phương mặc áo dài cổ vũ runner hai bên đường đã trở thành biểu tượng của giải qua 5 lần tổ chức.

Lan tỏa tinh thần bảo vệ di sản

Không chỉ dừng lại ở quy mô một cuộc đua thể thao, các giải marathon đang trở thành đại sứ truyền tải thông điệp bảo tồn văn hóa. Nhiều ban tổ chức đã chủ động kết hợp công nghệ và các chính sách trải nghiệm để giúp runner hiểu sâu hơn về địa điểm tổ chức.

Tại Yongding Tulou Marathon (Phúc Kiến, Trung Quốc), ban tổ chức tích hợp mã QR chứa thông tin về kiến trúc Tulou ngay trên chip tính giờ. Sự đổi mới này cho phép runner tìm hiểu cặn kẽ về di sản, giúp 62,6% người tham gia thừa nhận họ cảm nhận rõ rệt hơn giá trị văn hóa địa phương sau vạch đích.

Tại Việt Nam, VnExpress Marathon Huế chọn cách tiếp cận thiết thực khi miễn phí vé tham quan hơn 10 đền đài, lăng tẩm ở cố đô cho VĐV. Việc hàng chục nghìn runner cùng gia đình đổ về Huế mỗi mùa giải không đơn thuần là sự bùng nổ về lượng khách lưu trú. Hơn thế, cơ hội được trực tiếp ngắm nhìn và "sống" trong không gian kiến trúc hàng trăm năm tuổi là chất xúc tác mạnh mẽ để nhen nhóm ý thức trân trọng, gìn giữ văn hóa trong cộng đồng người chạy.

Để giữ tinh thần đó, ở mùa giải thứ 6, ban tổ chức VnExpress Marathon Huế đưa ra quyết định táo bạo: Tạm dừng cự ly 42km, tập trung vào 21km cùng các cự ly ngắn (5km và 10km). Điều chỉnh này nhằm đảm bảo mọi cung đường mà runner sải bước đều nằm gọn trong không gian văn hóa - lịch sử đặc trưng của vùng lõi, không bị pha loãng bởi các tuyến đường đô thị hiện đại.

Những đường chạy di sản đang mở ra hướng phát triển bền vững cho thể thao đại chúng. Mô hình này không chỉ làm phong phú trải nghiệm vận động, mà còn biến cộng đồng runner thành những người lan tỏa, chung tay "nuôi dưỡng" sức sống cho các công trình di sản giữa nhịp sống đương đại.

Quỳnh Hương