Chị nuôi đứa lớn, chồng cũ nuôi đứa bé. Nhưng thực tế, cả hai con đều ở với mẹ, chồng cũ được yêu cầu trợ cấp mỗi tháng 3 triệu đồng.
Chị tổng kết: 10 năm sau ly hôn mệt mỏi không kém 10 năm hôn nhân, vì những cuộc "đòi nợ" dai dẳng. Không tháng nào đúng hẹn, không tháng nào đủ ngay từ đầu. Có tháng nhận được 2,5 triệu đồng, chị nhắn tin hỏi, anh ta trả lời: trừ 500.000 hôm trước dẫn con đi ăn nhà hàng và mua đồ dùng học tập.
Tình trạng khó cưỡng chế thi hành với kẻ chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con không phải chuyện cá biệt, cũng không phải vấn đề chỉ gặp ở Việt Nam.
Tháng 5/2026, Bộ An ninh Argentina ban hành quy định mở rộng chương trình Tribuna Segura (Khán đài an toàn), bổ sung những người có tên trong danh sách nợ cấp dưỡng nuôi con vào diện bị cấm vào sân vận động bóng đá. Quy định này ảnh hưởng tới khoảng 13.000 người.
Trước World Cup 2026, Argentina đã chia sẻ danh sách với phía Mỹ để ngăn họ tiếp cận các sân vận động.
Chuyện nợ tiền nuôi con thì liên quan gì đến bóng đá?
Điều đáng suy nghĩ trong câu hỏi này không nằm ở tấm vé vào sân, cũng không phải ở hiệu quả đạt được trên thực tế. Biện pháp này không thay thế được các cơ chế thi hành án như khấu trừ thu nhập, phong tỏa tài khoản hay kê biên tài sản. Nó là một dạng chế tài phi tài chính (non-financial sanction), có tác dụng chủ yếu với những người thực sự quan tâm đến bóng đá. Với người không có nhu cầu vào sân hoặc không có khả năng tài chính để trả nợ, tác động có thể rất hạn chế.
Nhưng quy định này chứa một thông điệp quan trọng mà chính quyền Argentina muốn gửi đi: phán quyết của tòa án phải được tôn trọng trong thực tế. Đây là sự thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ các quyền lợi thiết yếu. Nếu một người cố tình không thực hiện nghĩa vụ đã được xác định bằng bản án, xã hội sẽ tạo ra sức ép đủ mạnh.
Việt Nam cũng gặp những thách thức tương tự các nước trên thế giới về vấn đề thi hành án, mà tình trạng chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con chỉ là lát cắt nhỏ.
Những năm gần đây, công tác thi hành án dân sự đã có nhiều chuyển biến tích cực. Năm 2025, hơn 577.000 việc được giải quyết, đạt khoảng 84% số việc có điều kiện thi hành. Nếu tính theo giá trị tài sản thu hồi, tỷ lệ chỉ đạt hơn 56%, nhưng đã được ghi nhận là năm kỷ lục về số tiền thu được.
Việc buộc một người thực hiện nghĩa vụ trên thực tế khó hơn nhiều so với việc xác định nghĩa vụ đó trong bản án. Hàng chục nghìn vụ việc vẫn phải chuyển sang kỳ sau giải quyết, nhiều người thắng kiện mòn mỏi chờ đợi quyền lợi được thực thi. Có người chờ một năm. Có người chờ năm năm. Có người chờ chục năm hoặc cả đời còn lại.
Bản án có hiệu lực không có nghĩa là hành trình đã kết thúc. Với nhiều người, đó mới chỉ là sự khởi đầu.
Chị họ tôi cần không chỉ một bản án ly hôn mà cần hơn là khoản tiền nuôi con được chuyển đúng hẹn mỗi tháng.
Nếu một bản án đã có hiệu lực mà vẫn không được thực hiện, sức mạnh thực sự của pháp luật nằm ở đâu? Bởi vậy, lệnh cấm của Argentina không phải là chuyện vào hay không vào sân vận động, mà là tư duy: nghĩa vụ pháp lý phải đi cùng cơ chế bảo đảm thực hiện đủ mạnh.
Việc thi hành án đối với cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động có thu nhập ổn định thường thuận lợi hơn nhờ có thể xác minh nguồn thu nhập, khấu trừ lương hoặc áp dụng các biện pháp quản lý trực tiếp. Khó khăn nằm ở nhóm lao động tự do, kinh doanh cá thể hoặc những người có nguồn thu không ổn định, tài sản khó xác minh. Đây cũng là nhóm khiến không ít bản án dân sự, quyết định cấp dưỡng hay nghĩa vụ tài chính khác gặp trở ngại trong quá trình thi hành.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, vấn đề đặt ra không phải là tìm thêm các hình thức chế tài mang tính trừng phạt, mà là xây dựng cơ chế bảo đảm thực thi hiệu quả.
Giải pháp khả thi với Việt Nam là đẩy mạnh liên thông dữ liệu công dân giữa cơ quan thi hành án, thuế, ngân hàng, bảo hiểm, đăng ký tài sản và xuất nhập cảnh. Khi thông tin được kết nối, người cố tình không thực hiện nghĩa vụ sẽ khó có thể tiếp tục hưởng đầy đủ quyền lợi và tiện ích xã hội mà không phải chịu bất kỳ hệ quả nào từ hành vi của mình. Khi đó, việc chấp hành bản án sẽ trở thành lựa chọn ít tốn kém hơn so với tiếp tục chây ỳ.
Các biện pháp gắn với hệ thống dữ liệu dùng chung như tín dụng ngân hàng, đăng ký tài sản, giao dịch hành chính hoặc thủ tục công có phạm vi tác động rộng hơn, bởi hầu như mọi công dân đều có nhu cầu tiếp cận các dịch vụ này trong đời sống hàng ngày.
Khi dữ liệu liên thông, một người trốn nợ cấp dưỡng dù làm tự do vẫn sẽ bị nghẽn khi đi làm thủ tục hành chính, đăng ký xe máy, mua bán đất đai, hoặc chấm điểm tín dụng cá nhân khi vay mượn.
Xét đến cùng, hiệu lực của pháp luật không nằm ở số lượng bản án được tuyên mà ở khả năng bảo đảm án được thi hành trên thực tế.
Trần Phú Dũng
Thêm VnExpress trên Google
