Nằm trong con hẻm trên đường Lã Xuân Oai, gần đình Tăng Phú (phường Tăng Nhơn Phú) là căn nhà của viên quan Nguyễn Minh Giác xây dựng khoảng thập niên 1900.
Công trình nằm trong khu đất vuông vắn rộng khoảng 4.000 m2, xây bố cục hình chữ khẩu, theo kiểu nhà rường Huế pha lẫn phong cách kiến trúc phương Tây thời bấy giờ. Do nằm trong quy hoạch khu công nghệ cao TP HCM, căn nhà thuộc diện sẽ giải tỏa trong thời gian tới.
Đứng trước cửa, ông Nguyễn Minh Luận, cháu nội ông Giác hiện là người được giao trông coi căn nhà.
Người đàn ông 68 tuổi cho biết, do có công với triều Nguyễn nên thời cha của ông Giác được vua ban chức quan. Sau này ông Giác được kế thừa chức đó trên danh nghĩa, dù không nắm thực quyền. "Tôi không biết là quan gì nhưng người dân trong vùng vẫn gọi là tri huyện Giác", ông Luận nói.
Hàng hiên chạy dài với bậc thềm cao, ốp gạch lục giác cùng hệ cửa gỗ dạng lá sách. Tuy nhiên xung quanh nhà giờ thành vùng trũng, thường ngập nước vào mùa mưa.
Xung quanh là các bậc tam cấp hướng ra khoảng sân rộng rãi phía trước. Các con tiện lan can xây xung quanh càng tăng thêm nét mềm mại cho ngôi nhà.
Riêng phần vách ngăn chạm trổ tinh xảo vừa lấy sáng và tạo ra hiệu ứng đẹp mắt.
Nhà sau cách nhà trước bởi giếng trời, nơi từng trồng nhiều loại hoa cảnh quý, hiện dùng làm kho chứa đồ. Khoảng sân sau được cho thuê làm xưởng đóng thuyền.
Nằm trong phạm vi dự án Khu công nghệ cao, khu đất được bồi thường, hỗ trợ khi di dời, song chủ nhà không công bố số tiền cụ thể. Chủ hộ mong muốn căn nhà cổ được giữ nguyên trạng để bảo tồn như một công trình kiến trúc mang dấu ấn lịch sử của thành phố.
Tuy vậy, theo Ban Quản lý Khu công nghệ cao TP HCM, ngôi nhà nằm trong khu quy hoạch nhưng không thuộc danh mục kiểm kê di tích lịch sử, văn hóa của thành phố. Do đó công trình không có cơ sở pháp lý để bảo tồn theo Luật Di sản văn hóa và không thuộc diện quản lý nhà nước về di sản.
Quỳnh Trần - Đình Văn