Tịnh Nương Đường ở làng Thuận Nghĩa (huyện Tây Sơn, Bình Định cũ) là nơi thờ cúng tổ tiên họ Quách, được xây dựng từ năm 1908 - 1911. Tên gọi ngôi nhà được đặt theo tên vị tổ đời thứ nhất của gia tộc trên đất Bình Định, Quách Tịnh Nương (1695 - 1767).
Công trình rộng khoảng 500 m2 gồm nhà chính, nhà khách và nhà lẫm, (bao bọc khoảng sân rộng 240 m2), nhà sinh hoạt, nhà bếp.
Toàn bộ kiến trúc được xây dựng trên khu đất rộng khoảng 4.000 m2.
Nhà được dựng theo kiểu nhà lá mái, hình chữ Môn (Hán tự). Nhà chính quay mặt về hướng nam, gồm 5 gian là nơi thờ cúng tổ tiên.
Theo ông Quách Hùng, 74 tuổi, hậu nhân đời thứ 10, thủy tổ của tộc họ này là ông Quách Tịnh Nương, người gốc Phúc Kiến, Trung Quốc, di cư đến đây khoảng 300 - 400 năm trước.
Ông Hùng cho biết trải hơn thế kỷ, phần lớn kiến trúc bên trong ngôi nhà vẫn được giữ nguyên. Các thế hệ tiếp nối trong gia đình chỉ chỉnh sửa phần mái cho an toàn.
"Những gì thuộc về tổ tiên, ông bà để lại, con cháu cố gắng giữ gìn”, ông Hùng nói.
Án thờ, đèn, lư đồng, bình bát bằng sứ, lọng, hoành phi và liễn chữ Hán được trưng bày ở khu vực trong nhà.
Tranh khảm trai bị hư hỏng do thời gian.
Bức hoành phi dòng chữ Hán (Quách Từ Đường) thủng một vết do chiến tranh.
Phần mái được thiết kế hai lớp cách nhiệt. Lớp bên trong xếp dày các cây tròn thẳng, phủ kín vỏ cây kiền kiền và trát đất pha rơm. Cách lớp này khoảng 0,7 m là lớp mái tranh trên cùng.
Trong lần tu sửa năm 1943, ngôi nhà được thay mái lá bằng mái ngói, xây vách bằng gạch.
Phía tây là nhà khách (quay mặt về hướng đông), nơi hội họp của người trong tộc và lưu giữ tài liệu, gia phả, phổ lục về các đời của dòng họ Quách.
Phía đông là nhà lẫm (quay mặt về hướng tây), dùng để chứa thóc lúa, nông sản, của cải, tài sản. Đến nay, nhiều cột kèo có dấu hiệu hư hỏng, mục ruỗng.
Giếng cổ nằm phía sau Quách Tịnh Nương. Nơi đây không có người ở, con cháu trong dòng họ trông coi và canh tác rau xung quanh.
Họ Quách đã truyền 13 đời với hơn 500 người, trong đó, ông Quách Tấn vừa là nhà thơ, nhà văn, nhà nghiên cứu, dịch giả và có công điền dã sưu tầm, nghiên cứu, biên soạn ra cuốn "Nước non Bình Định".
Làng Thuận Nghĩa nổi tiếng với hàng trăm ngôi nhà truyền thống, trong đó khoảng 10 căn trên 100 năm tuổi, đặc biệt là nhà cổ 115 năm của dòng họ Quách.
Làng có 458 hộ với 1.309 nhân khẩu, đa số trồng rau. Địa phương đang phát triển thành làng rau sinh thái VietGAP gắn với du lịch. Đây là nơi hội đủ giá trị văn hóa, di sản, sinh thái, đang được tỉnh Gia Lai định hướng trở thành làng du lịch cộng đồng tiêu biểu ở miền Trung - Tây Nguyên.
Trần Hóa