"Sáng kiến vẫn hoạt động, nhưng mới phát sinh khó khăn là chỉ còn khoảng 9 quốc gia thành viên đóng góp tài chính", Tổng thống Czech Petr Pavel nói trong cuộc phỏng vấn được Financial Times công bố ngày 26/5.
Ông nhận định tình trạng thành viên rút khỏi liên minh đang gây trở ngại cho dự án cung cấp tới 50% lượng đạn pháo cỡ lớn cho Ukraine, nhấn mạnh vai trò của sáng kiến này đối với quân đội Ukraine là rất khó thay thế trong ngắn hạn.
Tổng thống Pavel phát biểu tại thủ đô Liva hồi tháng 3. Ảnh: Reuters
Văn phòng Tổng thống Czech không nêu tên các quốc gia đã rút khỏi chương trình. Tuy nhiên, một quan chức quân sự phương Tây cho biết Đức và một số nước Bắc Âu vẫn duy trì tư cách thành viên. Nguồn tin này mô tả một số nước cảm thấy khó hiểu khi phải tài trợ cho chương trình mà ngay cả giới lãnh đạo quốc gia dẫn dắt cũng không ủng hộ đầy đủ.
Ra đời đầu năm 2024, sáng kiến do Czech điều phối với 18 thành viên tham gia đã trở thành một trong những nguồn cung đạn dược quan trọng cho Ukraine, giữa lúc quân đội nước này rơi vào tình trạng khan hiếm vũ khí trầm trọng. Trong hai năm qua, chương trình chuyển hơn 4 triệu quả đạn pháo cỡ lớn nhằm giúp Ukraine duy trì năng lực phòng thủ.
Tuy nhiên, chuyển biến trên chính trường Czech cuối năm ngoái đã ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ đối với sáng kiến. Thủ tướng Andrej Babis, người trở lại cầm quyền từ tháng 12/2025, cam kết không để người dân Czech phải tốn tiền cho vũ khí viện trợ Ukraine.
Ông tuyên bố chính phủ Czech sẽ ưu tiên sử dụng nguồn lực công để hỗ trợ người dân, trong bối cảnh các hộ gia đình chật vật với hóa đơn năng lượng tăng cao vì xung đột Trung Đông. "Chúng tôi không có tiền. Chúng tôi sẽ nhận tiền từ các nước khác rồi mới chuyển đạn dược", ông nói.
Trong chiến dịch tranh cử năm 2025, ông Babis từng dọa chấm dứt hoàn toàn sáng kiến, cho rằng chương trình thiếu minh bạch trong cách sử dụng nguồn tiền, cũng như mức độ lợi ích cho Tập đoàn Czechoslovak (CSG), doanh nghiệp đối tác của chính phủ trong tìm kiếm nguồn cung và sửa chữa đạn pháo từ các nước ngoài NATO rồi chuyển cho Ukraine.
Binh sĩ Ukraine xếp đạn pháo ở mặt trận Donetsk tháng 11/2025. Ảnh: AFP
Giám đốc điều hành CSG Michal Strnad cho biết sau khi chính phủ mới nhậm chức, sáng kiến có nhiều tháng rơi vào tình trạng đình trệ do vấn đề pháp lý cần được làm rõ. Dù vậy, ông Strnad cho rằng còn quá sớm để kết luận Ukraine sẽ nhận ít đạn pháo hơn trong năm nay, bởi một số nước tài trợ có thể đã chuyển sang kênh mua sắm khác thay vì thông qua sáng kiến do Czech dẫn dắt.
"Một số nước không còn muốn tài trợ cho sáng kiến nữa, nên họ mua trực tiếp từ chúng tôi hoặc từ nhà cung cấp khác", lãnh đạo CSG cho hay, thêm rằng chương trình "chưa chết" nhưng đang vận hành chậm hơn.
Thanh Danh (Theo FT, Kyiv Independent)