Lý do không thể áp chính sách đặc thù gỡ khó cho sai phạm bán đất quốc phòng ở Nha Trang

Nhiều bị hại trong vụ án ở Tập đoàn Phúc Sơn cho rằng "cựu lãnh đạo tỉnh làm sai, người dân chịu hậu quả" nên đề nghị áp dụng chính sách đặc thù tiếp tục giao đất song đại diện VKS khẳng định 'không thể'.

Vụ án sai phạm trong quản lý liên quan đất quốc phòng đã khiến 2 cựu thiếu tướng cùng loạt cựu lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa vướng lao lý, ông chủ Tập đoàn Phúc Sơn đứng trước khoản bồi thường 7.000 tỷ đồng. Phiên phúc thẩm đã dừng phần tranh luận, sẽ tuyên án vào chiều 6/7.

Bên ngoài Tòa án quân sự Trung ương, hàng trăm bị hại ra về với những quan điểm chưa nói hết và nội dung đàm phán chưa thể ngã ngũ giữa đất và tiền. Mười năm trước, họ chi tổng cộng 7.000 tỷ đồng mua đất tại dự án của Phúc Sơn mà không biết dự án bị tỉnh bàn giao sai cho doanh nghiệp. Hiện, họ không muốn nhận lại tiền.

Luật sư: Lãnh đạo tỉnh làm sai, không thể bắt người mua gánh hậu quả

Trong phần tranh luận trước đó, các bị hại đều cho rằng mình là người thứ ba ngay tình trong giao dịch này, vì thế cần được công nhận các hợp đồng mua đất ký với Phúc Sơn. Việc lãnh đạo tỉnh giao đất sai, họ "không biết và không có nghĩa vụ phải biết".

Nhiều người khẳng định khi đó tìm hiểu kỹ, thấy các "quyết định đóng dấu đỏ" của lãnh đạo Khánh Hòa, các cơ quan Bộ Quốc phòng, thấy Phúc Sơn đã được giao đất, đóng các khoản tiền nghĩa vụ cho địa phương... nên "có quyền tin tưởng" dự án là hợp pháp, được Nhà nước bảo hộ quyền lợi.

Đại diện nhóm 157 bị hại, luật sư Hoàng Văn Hướng dẫn lời khai của các cựu lãnh đạo Khánh Hòa (đang chấp hành 13-22 năm tù trong các vụ án khác). Theo đó, ông Nguyễn Chiến Thắng cựu chủ tịch tỉnh, thừa nhận sai phạm, nói "cho Phúc Sơn vào dự án do muốn tỉnh nhanh được Bộ Quốc phòng giao đất". Đây là khu đất sân bay Nha Trang cũ vốn thuộc quản lý của trường Sĩ quan Không quân - tài sản đặc biệt phục vụ nhiệm vụ quốc phòng. Ông Thắng và cấp dưới "hăm hở" ban hành loạt tờ trình, quyết định, giấy chứng nhận đầu tư đóng dấu đỏ cho Phúc Sơn nhận đất.

"Vậy dân có khả năng và thẩm quyền gì để nghi ngờ tính hợp pháp của dự án", luật sư nêu quan điểm và cho rằng toà không nên dùng "cái sai của cơ quan công quyền" để đưa ra phán quyết bất lợi cho dân.

"Phán quyết buộc nhận lại tiền gốc ban đầu là tước đoạt cơ hội đầu tư, bắt những người dân ngay tình gánh chịu thiệt hại", luật sư Hướng nói.

Đồng quan điểm, các bị hại cho rằng dự án này cần được áp dụng các cơ chế đặc thù gỡ khó cho các dự án tồn đọng, vừa được Quốc hội ban hành thời gian qua. Bất kể Phúc Sơn hay đơn vị khác tiếp tục dự án, đều phải cam kết giao đất cho dân.

>>Xem hiện trạng khu đất

VKS: Không thể áp cơ chế đặc thù

Nêu quan điểm tại phần luận tội, đại diện VKS quân sự Trung ương phủ nhận tính khả thi của đề nghị này.

Ngày 24/4/2026, tại Nghị quyết 29, Quốc hội ra quy định về cơ chế và chính sách đặc thù xử lý vi phạm phát sinh trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, đồng thời hướng tới việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án bị tồn đọng kéo dài.

Song cơ quan công tố khẳng định dự án trên "không thuộc phạm vi có thể áp dụng cơ chế này" vì nhiều lý do.

"Đầu tiên và quan trọng nhất", theo VKS, các cá nhân có hành vi vi phạm các quy định về quản lý đất đai trong vụ án này không còn ở giai đoạn xem xét hành chính mà đã bị truy tố, xét xử và hiện nay nhiều người đang trong quá trình thi hành án hình sự.

Sai phạm của các bị cáo có tính chất "đặc biệt nghiêm trọng", không chỉ dừng lại ở việc giao đất quốc phòng cho doanh nghiệp quản lý và sử dụng trái với các quy định hiện hành.

VKS cho rằng "chính việc giao đất sai quy định tạo ra kẽ hở và tiền đề" cho ông chủ Phúc Sơn thực hiện hàng loạt giao dịch gian dối, chiếm đoạt 7.000 tỷ đồng của các nhà đầu tư.

Thêm vào đó, việc giao đất trái quy định đã dẫn đến một hệ quả pháp lý phức tạp là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền gặp "vướng mắc nghiêm trọng" trong việc xác định giá đất chính xác, ngay cả thời điểm hiện tại. Điều này còn ảnh hưởng sâu sắc đến quyền, lợi ích của Nhà nước đối với quỹ đất công, theo VKS.

Bên cạnh thiệt hại kinh tế, dự án không thể triển khai, dẫn đến những "hệ lụy xã hội tiêu cực", khi nhiều bị hại tập trung khiếu kiện đông người tại các trụ sở cơ quan Nhà nước.

"Thậm chí, nhiều người đã gửi đơn thư khiếu nại vượt cấp, gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh và trật tự xã hội", VKS nêu và bảo lưu quan điểm rằng ý thức gian dối nhằm mục đích chiếm đoạt tiền đã được Hậu "Pháo" có từ trước khi ký các hợp đồng với người dân.

Do vậy, theo VKS, đây là vụ án hình sự về lừa đảo, không đơn thuần là những vướng mắc về thủ tục dự án có thể tháo gỡ bằng các cơ chế đặc thù. Hợp đồng Phúc Sơn ký kết với nhà đầu tư có yếu tố gian dối, cần bị tuyên vô hiệu, không thể tiếp tục thực hiện.

Tại tòa, hôm 30/6, đại diện UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết địa phương thống nhất chủ trương tiếp tục triển khai dự án nhằm phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm hài hòa quyền lợi của các nhà đầu tư.

Song việc khách hàng được nhận đất hay tiền là quan hệ dân sự giữa Công ty Phúc Sơn và các nhà đầu tư, không thuộc thẩm quyền giải quyết của tỉnh. Địa phương đang xây dựng các cơ chế để tháo gỡ vướng mắc, và tuân thủ phán quyết của tòa.

Những "bài học lịch sử"

Vụ án này lặp lại mô típ nhiều đại án quản lý đất đai những năm gần đây: dự án được chấp thuận, giao đất để phát triển đô thị, thương mại, sau đó phát sinh sai phạm trong các khâu giao đất, xác định giá, lựa chọn nhà đầu tư, điều chỉnh quy hoạch...

Ví dụ, dự án khu đô thị thương mại, du lịch nghỉ dưỡng của Sài Gòn Đại Ninh (Lâm Đồng) có sai phạm, gia hạn tiến độ và đưa, nhận hối lộ. Hậu quả, dự án quy mô 3.500 ha kéo dài nhiều năm, chưa thể tiếp tục.

Tại Khánh Hòa, dự án tại bờ biển Nha Trang của Phúc Sơn không phải duy nhất mà còn có bài học tại Mường Thanh Viễn Triều; Nha Trang Golden Gate.

Các cựu lãnh đạo tỉnh ra các quyết định điều chỉnh quy hoạch và giao đất sai cũng chính là dàn cựu lãnh đạo trong vụ án tại Phúc Sơn.

Tương tự, tại TPHCM, số phận dang dở của khu đất vàng 5.000 m2 số 8-12 Lê Duẩn cũng là hệ lụy của những quyết định giao đất sai lầm cho doanh nghiệp. Cựu phó chủ tịch thành phố Nguyễn Thành Tài bị phạt 8 năm tù, thừa nhận phạm pháp vì ưu ái người quen.

Khi sai phạm bị xét xử, dự án phải dừng triển khai hoặc xử lý lại toàn bộ thủ tục pháp lý.

Trong số này, có những khu đất đã xây dựng dở dang, hoặc như trong vụ án Phúc Sơn, đã phát sinh giao dịch với khách hàng. Điều này khiến việc khắc phục hậu quả vụ án sẽ là bài toán cân bằng lợi ích Nhà nước và quyền lợi nhà đầu tư.

Thanh Lam