Làng muối cuối cùng ở Quảng Trị

Giữa tháng 6, nền nhiệt ngoài trời gần 40 độ C, cánh đồng muối Phú Lộc, xã Phú Trạch bước vào vụ thu hoạch chính. Trên diện tích hơn 75 ha nằm cạnh sông Loan, cách cửa biển Roòn khoảng một km, hơn 200 hộ dân ra đồng, nối tiếp nghề làm muối đã tồn tại hơn nửa thế kỷ. Đây là làng muối cuối cùng của tỉnh Quảng Trị, được công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2011.

Để có hạt muối trắng, diêm dân phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Nước mặn từ sông Loan được dẫn vào hệ thống ruộng đất thiết kế thành năm bậc, mỗi ngày chảy qua một ô ruộng để tăng dần độ mặn trước khi đưa vào bể chứa.

Nước được đổ vào ruộng xi măng, mỗi ô rộng khoảng 10 m2, cao 5 cm. Nước được đổ lên từ chiều tối hôm trước và dưới cái nắng của ngày hôm sau, hơi nước bốc lên, muối kết tinh thành hạt trắng trên ruộng. Nhiều hộ đầu tư máy bơm để giảm sức lao động, thay cho những chiếc gàu, xô từng được sử dụng suốt nhiều thập niên trước.

Muối kết tinh trên mặt ruộng xi măng được người dân gom thành đống.

Trước đây, Quảng Trị có nhiều làng muối truyền thống nổi tiếng như Tường Vân, Diêm Điền, Đức Ninh, Phú Hải… nhưng đến nay đã biến mất, chỉ còn Phú Lộc.

Để muối trắng, sau mỗi đợt thu hoạch, người dân dùng trang làm bằng cao su đẩy nước còn sót lại trong ruộng ra ngoài. "Cách làm này để hạt muối sạch, trắng", ông Phạm Toản, 72 tuổi, giải thích.

Từ 15h đến 16h, khi mặt trời vẫn gay gắt, diêm dân dùng cào chuyên dụng gom muối thành từng đống. Công việc đòi hỏi sức khỏe và sự dẻo dai bởi phải cúi người liên tục. Những đống muối trắng được vun thành hàng dài trên ruộng để ráo nước.

Khi mặt trời bắt đầu khuất sau dãy núi, vợ chồng bà Nguyễn Thị Thượng, 71 tuổi, mới hoàn tất việc thu gom hơn một tấn muối. Suốt nhiều giờ đứng giữa cánh đồng nóng hầm hập, đôi bàn tay sạm nắng và lưng áo đẫm mồ hôi.

"Năm nay nắng nhiều nên sản lượng tăng, nhưng giá chỉ còn khoảng 1.000 đồng/kg, giảm 500 đồng so với năm trước", bà nói.

Sau nhiều giờ làm việc liên tục, ông Phạm Ngọc, 57 tuổi, tranh thủ ngồi nghỉ trong căn lán tạm dựng ven đồng, uống ngụm nước giải khát. Với 30 năm làm muối, ông sở hữu 30 sào ruộng chứa nước và ba sào ruộng kết tinh. Những ngày nắng to, gia đình thu khoảng 1,5 tấn muối. Hết vụ, ông lại chuyển sang làm thợ xây để kiếm thêm thu nhập.

Muối được chất thành từng đống lớn trên nền cao ven đường để ráo nước trước khi phủ bạt tránh mưa. Sáng hôm sau, khi hạt muối khô, thương lái đến thu mua.

Ông Phạm Ngọc Đông, Chủ tịch Hội nông dân xã Phú Trạch, cho biết để gìn giữ nghề truyền thống, xã đầu tư hệ thống kênh mương, máy bơm dẫn nước từ sông vào ruộng. Tuyến đường bêtông trên đồng được xây dựng. Mỗi ngày nắng nóng, người dân sản xuất từ 80 đến 100 tấn muối, năng suất bình quân 1 đến 1,2 tấn/ha.