Cựu chủ tịch Fed Alan Greenspan qua đời ở tuổi 100

Ngày 22/6, bà Andrea Mitchell - vợ Greenspan - cho biết ông đã qua đời cùng ngày vì biến chứng của bệnh Parkinson. Ông được cựu Tổng thống Ronald Reagan bổ nhiệm làm Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) năm 1987 và giữ vị trí này đến khi nghỉ hưu năm 2006. Nhiệm kỳ của ông dài thứ hai trong lịch sử Fed, chỉ kém 4 tháng so với William McChesney Martin.

Greenspan nổi tiếng với những phát biểu mơ hồ, nhằm tránh làm thị trường biến động hoặc tiết lộ định hướng chính sách của Fed. Sau khi nghỉ hưu, ông mới thừa nhận đây là một chiến lược có chủ đích.

"Tôi cố ý làm cho ngôn ngữ khó hiểu, để tránh những câu hỏi mà bạn biết mình không thể trả lời. Nếu nói 'tôi sẽ không trả lời' hoặc 'không bình luận', bản thân điều đó đã là câu trả lời rồi", ông cho biết trong cuộc phỏng vấn năm 2007 trên CNBC, "Vì thế, khi một nghị sĩ đặt câu hỏi mà tôi không muốn trả lời, tôi sẽ nói bốn hoặc năm câu theo hướng ngày càng mơ hồ hơn. Vị nghị sĩ đó nghĩ rằng thế là tôi đã trả lời và chuyển sang câu tiếp theo".

Greenspan sinh năm 1926 tại thành phố New York, trong một gia đình Do Thái. Cha ông là nhà môi giới chứng khoán kiêm chuyên gia phân tích tài chính. Ông từng học chơi clarinet và saxophone, theo học một thời gian ngắn tại trường âm nhạc Juilliard và biểu diễn trong một ban nhạc jazz trước khi lấy bằng cử nhân và thạc sĩ kinh tế tại Đại học New York. Ông hoàn thành chương trình tiến sĩ vào năm 1977 khi đã 51 tuổi.

Trước khi tham gia Fed, ông từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời cựu Tổng thống Gerald Ford và Chủ tịch Ủy ban Cải cách An sinh Xã hội Quốc gia. Nhiệm kỳ đầu tiên tại Fed của Greenspan bắt đầu ngay trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 1987.

Khi Phố Wall trải qua "Ngày thứ Hai Đen tối" ngày 19/10/1987, chỉ số Dow Jones mất 508 điểm, tương đương 22,6%, trong phiên giảm mạnh nhất lịch sử. Ngay hôm sau, Greenspan tuyên bố Fed sẵn sàng "cung cấp thanh khoản để hỗ trợ hệ thống kinh tế và tài chính". Fed cũng hạ lãi suất ngắn hạn để khuyến khích các ngân hàng tiếp tục cho vay.

Chiến lược này giúp ổn định tâm lý thị trường, tránh được một cuộc suy thoái và khủng hoảng ngân hàng. Chỉ trong 2 ngày, Dow Jones lấy lại hơn một nửa số điểm đã mất trong "Ngày thứ Hai Đen tối".

Trong nhiệm kỳ, ông dẫn dắt Fed vượt qua hai cuộc suy thoái, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, vụ vỡ nợ của Nga năm 1998, gói giải cứu quỹ Long-Term Capital Management, vụ khủng bố ngày 11/9/2001 và bong bóng dotcom cuối thập niên 90.

Greenspan thường ưu tiên chống lạm phát hơn là thúc đẩy toàn dụng lao động. Những người ủng hộ cho rằng ông đã điều hành giai đoạn tăng trưởng kinh tế dài nhất lịch sử nước Mỹ. Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng chính sách lãi suất thấp của ông đã đặt nền móng cho bong bóng bất động sản, dẫn tới khủng hoảng 2007-2009.

Sau khi rời Fed, ông thành lập công ty tư vấn Greenspan Associates, viết hồi ký và tiếp tục tham gia bình luận về chính sách kinh tế.

Ông khen ngợi các cựu Tổng thống Ford và Bill Clinton, nhưng chỉ trích cựu Tổng thống George W. Bush vì chi tiêu công quá mức và phản đối việc Tổng thống Donald Trump gây áp lực lên Fed trong nhiệm kỳ đầu. Năm 2026, Greenspan cùng nhiều cựu quan chức Fed và Bộ Tài chính Mỹ cũng ký tuyên bố phản đối cuộc điều tra hình sự nhằm vào cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell.

Hà Thu (theo CNBC)