Cuộc 'xâm chiếm' của robot hình người trong các công xưởng

“Nếu bạn nói về 10 năm nữa kể từ bây giờ, tôi cho rằng sẽ có hơn 1 tỷ robot hình người. Và năng suất của mỗi robot có lẽ sẽ gấp khoảng 5 lần so với một con người.”

Đó là dự đoán của Elon Musk khi phát biểu tại hội nghị G20 diễn ra vào ngày 1 tháng 9

Trước đó, đêm giao thừa Tết Bính Ngọ 2026, robot hình người Trung Quốc đánh túy quyền, nhào lộn mượt như diễn viên thật trên sóng truyền hình quốc gia chỉ một năm sau khi chúng còn bước đi lóng ngóng.

Giữa tháng 8/2025, Bắc Kinh tổ chức kỳ "Olympic robot" đầu tiên trên thế giới, nơi hàng trăm robot tranh tài đá bóng, chạy 1.500 mét, kickboxing. Có robot ngã dúi dụi giữa sân, nhưng cũng có robot về đích ngoạn mục.

Ở phía bên kia địa cầu, Tesla vừa thông báo Optimus chính thức bước vào sản xuất hàng loạt từ quý 2/2026 dù trước đó chính Elon Musk từng thừa nhận dự án này "chưa đạt tiến bộ như kỳ vọng". Trong khi đó, các tổ chức nghiên cứu như TrendForce dự báo năm 2026 sẽ là bước ngoặt thương mại hóa, với lượng robot xuất xưởng toàn cầu vượt 50.000 bộ tăng hơn 700% so với năm trước.

Tại Triển lãm Điện tử tiêu dùng CES 2026, báo chí quốc tế thậm chí gọi thẳng đây là năm "robot xâm chiếm không gian sống của con người".

Vậy thực tế đang diễn ra như thế nào?

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng xem: Robot hình người hiện thực sự đứng ở đâu trong đời sống và guồng quay lao động của chúng ta? Và liệu chúng có đang "xâm chiếm" thế giới?

Bạn đang nghe VnExpress Hôm Nay và vào mỗi thứ Hai hàng tuần là những vấn đề thế giới được hiểu sâu hơn.

—

Trước tiên, cùng nhìn vào bức tranh chung của thị trường robot toàn cầu

Giới phân tích Phố Wall đang đặt cược rất lớn vào tương lai của robot hình người, với các mốc dự báo chạm mốc 5.000 đến 7.000 tỷ USD vào năm 2050. Goldman Sachs cũng từng gây chú ý khi nâng dự báo lên gấp 6 lần: thị trường tiềm năng có thể đạt 38 tỷ USD với 1,4 triệu robot xuất xưởng mỗi năm vào 2035. Thậm chí, Bank of America còn đưa ra con số kinh ngạc hơn: 3 tỷ robot hình người sẽ đi vào hoạt động vào năm 2060, và 62% trong số đó sẽ phục vụ ngay tại các hộ gia đình.

Nhưng đó là câu chuyện dài hạn. Còn trong giai đoạn hiện tại, theo BofA Global Research, sản lượng xuất xưởng toàn cầu sẽ tăng vọt từ 20.000 đơn vị năm 2025 lên 90.000 đơn vị năm 2026, trước khi chạm mốc 10 triệu đơn vị vào năm 2035—tương đương tốc độ tăng trưởng kép 86% mỗi năm. Đáng chú ý, Trung Quốc đang gần như nắm trọn vẹn thị trường sơ khởi này. Đáng nể nhất là Unitree: chỉ riêng doanh nghiệp này đã xuất xưởng hơn 5.500 robot trong năm 2025, chiếm 32,4% thị phần toàn cầu—cao nhất thế giới.

Thế nhưng, các con số thống kê chưa phải là tất cả. Vấn đề cốt lõi là: Những cỗ máy này đang thay thế con người như thế nào? Chúng đã đạt đến độ khéo léo và tinh vi ra sao trong các thao tác thực tế?

Hãy cùng đi vào lĩnh vực đầu tiên: Ngành Logistics & Kho vận

Trong một nhà kho, có những công việc nghe chẳng có gì đặc biệt đi tới một vị trí, cúi xuống, nhấc một thùng hàng, đặt lên băng chuyền rồi quay lại làm tiếp.

Nhưng bạn hãy thử làm việc đó hàng nghìn lần mỗi ngày xem sao?. Chính những công việc lặp đi lặp lại, nặng nhọc và dễ gây mệt mỏi này đang trở thành một trong những mục tiêu đầu tiên của robot hình người.

Ông Eric Sheridan (Giám đốc Điều hành & Trưởng bộ phận Phân tích tại Goldman Sachs) cho rằng, đây là lĩnh vực lớn nhất dùng robot hình người, trong đó Amazon và Walmart dẫn đầu quá trình chuyển đổi này.

Cuối năm 2025, Agility Robotics cho biết robot hình người Digit đã vận chuyển hơn 100.000 thùng hàng tại GXO Logistics. Robot này sạc pin tự động và theo lý thuyết có thể làm việc tới 16 tiếng, nghĩa là bằng 2 ca làm việc của con người, khiến GXO Logistics tích lũy hơn 65.000 giờ làm việc

Điều đáng nói không phải là con số 100.000.

Mà là để đạt được con số đó, robot phải liên tục giữ thăng bằng khi mang tải, nhận diện vị trí của các thùng hàng, gắp chúng trong những điều kiện khác nhau rồi đưa vào đúng quy trình của nhà kho.

Và để làm được những công việc ngày càng tinh vi hơn, robot cũng đang học một kỹ năng mà trước đây chúng gần như không có: xúc giác.

Amazon đã phát triển Vulcan, một hệ thống robot có thể cảm nhận khi nó chạm vào vật thể và biết mình đang tác dụng lực bao nhiêu. Trong những ngăn hàng chật hẹp, thay vì chỉ nhìn rồi cố kéo vật ra, robot có thể cảm nhận sự tiếp xúc, điều chỉnh lực và tránh làm hỏng món hàng.

Amazon cho biết Vulcan có thể xử lý khoảng 3/4 các loại hàng hóa trong trung tâm hoàn tất đơn hàng và đạt tốc độ tương đương nhân viên vận hành.

Thứ 2: Ngành Chế tạo & Sản xuất Ô tô.

Hãy thử tưởng tượng bạn đang đứng trong một nhà máy ô tô. Trước mặt là một tấm kim loại lớn. Việc của bạn không chỉ là nhấc nó lên, mà phải đưa nó vào đúng vị trí trên một bộ gá, để người khác có thể hàn nó vào thân xe. Lệch vài centimet có thể khiến chi tiết không vào đúng vị trí. Còn với robot Figure 02, yêu cầu khắt khe hơn nhiều: robot phải đặt các tấm kim loại với dung sai chỉ khoảng 5 mm, và phần thao tác đặt phải hoàn thành trong khoảng 2 giây.

Đó là bài toán mà BMW giao cho robot hình người tại nhà máy Spartanburg, Mỹ.

Đây không chỉ là một bài toán về sức mạnh. Robot phải đồng thời kiểm soát vị trí của bàn chân, cánh tay và bàn tay để đưa linh kiện vào đúng chỗ. BMW đánh giá đây là một công việc đòi hỏi cao về tốc độ và độ chính xác, đồng thời rất nặng về thể chất đối với con người.

Và điều đáng chú ý là robot không chỉ làm được một lần.

Trong khoảng 1.250 giờ vận hành tại nhà máy, Figure 02 đã di chuyển hơn 90.000 linh kiện, tương đương trung bình khoảng 72 linh kiện mỗi giờ, và góp phần vào quá trình sản xuất hơn 30.000 chiếc BMW X3.

Nói cách khác, điều robot đang chứng minh ở đây không phải là nó có thể “làm một động tác giống con người”. Mà là nó có thể thực hiện một thao tác đòi hỏi độ chính xác đến milimet, lặp đi lặp lại hàng chục nghìn lần trong môi trường sản xuất thực tế.

Đến tháng 6/2026, Figure 03 phiên bản cao cấp hơn được đưa vào nhà máy BMW với một bài toán phức tạp hơn: Robot phải vừa thao tác với linh kiện, vừa bước đi, xoay người và kéo một xe đẩy.

Figure 03 được trang bị cảm biến xúc giác ngay ở từng đầu ngón tay, có thể phát hiện lực nhỏ tới 3 gram tương đương trọng lượng một chiếc kẹp giấy. Figure và Helix 02 đã trình diễn những bài toán như vặn nắp chai, lấy một viên thuốc nhỏ ra khỏi hộp, nhấn pít-tông chính xác 5 ml và lấy các chi tiết kim loại nhỏ nằm lẫn trong một đống linh kiện. Theo Figure, các thử nghiệm này được thực hiện tự động, không điều khiển từ xa.

Thứ 3, Lĩnh vực Đời sống, Dịch vụ & Pháp lý

Nếu trong nhà máy, robot chỉ cần học cách làm thật tốt một công việc đã được chuẩn hóa, thì bước vào đời sống con người lại là một bài toán hoàn toàn khác.

Hãy thử hình dung một robot trong căn bếp.

Nó phải tự đi đến chỗ chiếc cốc, nhận ra chiếc cốc đang nằm ở đâu, đưa tay tới đúng vị trí, cầm mà không làm vỡ, chuyển sang tay còn lại, rồi đặt nó vào máy rửa bát. Và nếu hôm nay chiếc cốc nằm ở một vị trí khác, căn bếp bị xáo trộn, hay trước mặt nó xuất hiện một vật mà nó chưa từng nhìn thấy, robot vẫn phải tìm cách xử lý.

Đây chính là bài toán mà 1X Technologies đang hướng tới với robot hình người NEO.

Theo 1X, hệ thống AI Redwood của NEO được thiết kế để xử lý những tình huống không hoàn toàn giống dữ liệu đã học được: chẳng hạn nhận một đồ vật chưa từng thấy hoặc tìm đồ vật ở một vị trí khác với lúc huấn luyện. Robot cũng có thể đi bộ theo nhiều hướng, ngồi xuống, quỳ, đứng dậy và lên xuống cầu thang bằng hệ thống thị giác.

Nói cách khác, robot đang chuyển từ kiểu “được lập trình để làm một động tác” sang “nhìn thấy một mục tiêu rồi tự tìm cách hoàn thành nhiệm vụ”.

Điều này đặc biệt quan trọng trong đời sống, bởi nhà ở không phải dây chuyền sản xuất. Không có hai căn bếp hoàn toàn giống nhau, và cũng chẳng có ngày nào trong một căn nhà diễn ra chính xác như ngày hôm trước.

Và NEO không phải trường hợp duy nhất.

Tại Hàn Quốc, robot Unitree G1 từng được đưa vào một nghi lễ Phật giáo tại chùa Jogyesa, thực hiện các động tác chắp tay, cúi lạy và giao tiếp với khách tham dự.

Hay Robot hình người Trung Quốc ngày càng bộc lộ nhiều khả năng, từ giải khối Rubik, hỗ trợ các quy trình y tế, chạy marathon đến bước vào sàn đấu boxing.

—-

Giờ chúng ta cùng đến với câu hỏi quan trọng: Liệu Robot hình người có thể chiếm lĩnh và thay thế hoàn toàn con người?

Rodney Brooks đồng sáng lập iRobot và Rethink Robotics, trong một cuộc phỏng vấn năm 2025, cho rằng: robot hình người sẽ chưa lấy đi việc làm của con người trong tương lai gần và theo ông, “tương lai gần” ở đây có thể tính bằng hàng thập kỷ.

Lý do Brooks đưa ra không phải vì robot không tiến bộ, mà vì để thực sự thay thế một con người, robot phải có khả năng thao tác linh hoạt gần bằng bàn tay con người. Và điều ông cho rằng còn rất xa.

Thực tế hiện nay cũng cho thấy robot vẫn thường được đưa vào những nhiệm vụ cụ thể, thay vì thay thế trọn vẹn một con người.

Như tại Amazon, Scott Dresser (Phó Chủ tịch Amazon Robotics) cho biết một trung tâm phân phối được tự động hóa cao như Shreveport lại cần nhiều vị trí kỹ thuật, bảo trì và vận hành hơn các kho truyền thống. Tự động hóa vì thế không chỉ loại bỏ một số công việc tay chân, mà còn tạo thêm nhu cầu về những công việc kỹ thuật chuyên sâu mới.

Nghiên cứu của nhà kinh tế Daron Acemoglu và các đồng tác giả, dựa trên dữ liệu người lao động tại Hà Lan giai đoạn 2009 - 2020, cho thấy những lao động trực tiếp làm các công việc thường lệ, dễ bị robot thay thế có mức việc làm và thu nhập thấp hơn sau quá trình robot hóa. Trong khi đó, những nhóm lao động không trực tiếp bị thay thế có thể hưởng lợi.

Điều này có nghĩa là tác động của robot có thể không phân bổ đồng đều: một số người mất đi nhiệm vụ cũ, trong khi những người có kỹ năng bổ trợ cho công nghệ lại có thêm cơ hội.

Erik Brynjolfsson, Giám đốc Stanford Digital Economy Lab, vì vậy đề nghị nhìn vào “nhiệm vụ” thay vì “nghề nghiệp”. Theo ông, gần như không có nghề nào hoàn toàn có thể tự động hóa, nhưng gần như nghề nào cũng có những nhiệm vụ mà AI và tự động hóa có thể thay đổi.

Và đây cũng là cách các doanh nghiệp đang triển khai humanoid.

Ví dụ như, tại GXO logistics, robot Digit được thử nghiệm để làm những công việc lặp lại, nặng nhọc và dễ gây chấn thương, trong bối cảnh doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong tuyển dụng và duy trì lao động cho những vị trí này.

Trong xây dựng cũng có một lập luận tương tự.

Một nghiên cứu trên Scientific Reports năm 2025 - 2026 nhận định ngành xây dựng đang đối mặt với thiếu lao động, môi trường nguy hiểm và năng suất trì trệ. Vì vậy, robot hình người có thể được sử dụng để lấp khoảng trống lao động thay vì đơn thuần loại bỏ người lao động.

Dù vậy, mới đây, ngày 20 tháng 9 Ellon Musk vừa đăng một đoạn video với dòng caption: “Đây là tương lai mà chúng ta sẽ tạo ra." trên X Cụ thể AI, robot và tự động hóa đang được Musk xem như những công nghệ có thể thay đổi cách con người sống và làm việc. Musk nhiều lần nói về viễn cảnh robot hình người kết hợp với AI có thể tạo ra năng suất khổng lồ, đưa xã hội tiến tới một nền kinh tế dư thừa, việc lao động không còn là điều bắt buộc để đáp ứng các nhu cầu cơ bản.

Nó là hình dung của Musk về một thế giới nơi máy móc làm ngày càng nhiều việc mà con người đang làm hôm nay.

Những góc nhìn trái chiều cho thấy: viễn cảnh 3 tỷ robot cùng chung sống với 8–10 tỷ người trên hành tinh này vẫn là một ẩn số khó lường.