Bẫy rỗng túi của người trẻ lương cao

Mức lương 40, 50, thậm chí 100 triệu đồng một tháng - cột mốc từng mất hàng chục năm để chạm tới, nay nằm trong tài khoản của những người vừa qua tuổi hai mươi. Họ làm việc với cường độ cao, kiếm tiền giỏi, và tiêu tiền cũng không ngần ngại.

- 4-5 năm mươi triệu một tháng. 1 tháng 2 lần fine dining tầm 5 đến 6.000.000. Bộ ga gối của mình hơn năm mươi triệu”

- Tháng nào thì mình cũng đi du lịch. Một năm mà mình không đi du lịch nước ngoài thì mình không chịu được. Có tiền thì mình sẽ chắc chắn là mình sẽ ưu tiên tiêu pha trước.

Thế nhưng, sau những hóa đơn xa xỉ không phải là sự thảnh thơi.

- Mới đầu tháng nhìn trong tài khoản còn đúng 2 triệu, lúc đấy mình thực sự bất an...

- Mất ăn mất ngủ... không biết cứ tiêu thế này thì lấy đâu ra tiền mua nhà!

Quý vị đang nghe VnExpress Hôm nay, được phát sóng vào sáng thứ 2,4,6 hàng tuần!

Hôm nay là câu chuyện của những người trẻ kiếm nhiều, tiêu bạt mạng và nỗi bất an thường trực.

—————

Nam Anh, một bạn trẻ 25 tuổi tại Hà Nội, làm việc trong ngành dữ liệu và công nghệ với mức thu nhập khoảng 40 triệu đồng một tháng và có thời điểm kiếm tới 100 triệu.

Với trong ngành công nghệ thì bốn mươi triệu hay là năm mươi triệu không phải là cao đâu.

Nếu mà đối với chiếu ngược lại về mức độ tuổi thì rất ít người ở mức tuổi này đang là senior của vị trí bây giờ.

Tất nhiên mình phải làm việc nhiều

Có một thời điểm mình làm tầm 70 - 80 tiếng một tuần.

Kiếm được nhiều tiền, Nam Anh cũng tự động được "nâng cấp" cuộc sống của mình.

Mình đi ôtô nên là một tháng cũng phải mất tầm 2.5 - 3 triiệu. Tiếp đến là chi phí về ăn uống, nếu mình đi ăn một mình chắc chỉ tầm một bữa tầm 200 nghìn. Nếu mà đi với cả đi hai người, tầm từ 2- 3 triệu. Đi ăn uống, bạn bè các thứ thì tầm 600 đến 1 triệu/ người.

Thi thoảng mình fine dining 5 -6 triệu, một tháng 2 lần. Chi phí cố định của mình lúc đó là 50 % còn lại là mình để để mình tiêu tự do.

Mình đầu tư dành cho đồ công nghệ những cái phần đắt nhất. Laptop mình thường sẽ rây từ tầm 50 đến sáu mươi triệu

Bộ ga gối của mình hình như hơn 50 triệu, bởi vì mình cảm thấy là mình dành thời gian cho trên giường là 8 tiếng... mình đầu tư rất nhiều vào giường.

Thu nhập tăng lên thì phần trăm dành cho những cái đấy nó sẽ tăng lên và mình sẽ tự tin mua hơn.

Mình mua CK... mua một cái áo khác hình như là 14 triệu xong rồi mình mặc được 2- 3 lần gì đấy

Mình nghĩ kiểu người ta mặc áo Versace hay là mặc áo Gucci, Dolce thì mình cũng sẽ phải nên mặc những cái đồ như thế... mình cảm thấy là mình giàu cho mọi người nhìn thấy mình giàu...

Thu nhập cao nhưng với cách chi tiêu này, Nam Anh vẫn sạch ví khi hết tháng.

Trong vòng hai năm đầu, lúc nào mình cũng trong tình trạng thế, tức là mình sẽ tiêu hết sạch cả những gì mình kiếm được một tháng...

Thực chất là trong banking account của mình không hề có nhiều tiền... Mình chỉ bất an, mình lo lắng cái lúc mà mình mình tiêu hết tiền và nhìn trong tài khoản còn 2 triệu mà lúc đấy mới đầu tháng đấy.

Mình đi ô tô xong mình hôm đấy mình vượt đèn đỏ thì chắc chắn cái khoản đấy là cái khoản mình không toàn lường trước được.

Câu chuyện của Lan Hương 24 tuổi, một du học sinh thạc sĩ tại Trung Quốc, làm sáng tạo nội dung tự do cũng tương tự. Lúc là sinh viên mới ra trường, lương của Hương đã 30 đến 40 triệu đồng một tháng. Vì thế, Hương không tiếc tay khi mua sắm, đặc biệt là du lịch.

Đến cuối tuần thì mình sẽ thường là đi mua sắm, đi chơi với bạn bè rồi. Các bạn đi cafe cà pháo, đi ăn uống đấy. Nói chung là cứ mỗi lần cảm giác nó li ti. Thế nhưng mà tiêu một tí là nó đã hết sạch tiền rồi.

Tháng nào thì mình cũng đi du lịch, mình bay đi bay về Việt Nam. Mỗi lần mình về Việt Nam đấy thì mình sẽ tổng các chi tiêu vào ấy thì cũng rơi vào khoảng mười lăm triệu 10 - 15 triệu...

Một năm mà mình không đi du lịch nước ngoài thì mình không chịu được. Nên là đấy là một cái khoản, gọi là rất là tốn kém trong cái cuộc đời của mình nên là ba mươi triệu mình kiếm nó không nhằm nhò gì cả. Một lần tịch nước ngoài thì một lần mình đi du lịch nước ngoài trung bình thì sẽ rẻ thì sẽ là 20 - 25 triệu.

Sau mỗi lần được ‘sống trọn’ với đam mê, sở thích nhưng hơi quá tay, Lan Hương lại thấp thỏm cho những ngày còn lại.

Nhiều lúc muốn đi du lịch như thế nhưng mà sẽ rất là thiếu tiền nên lúc ấy nhiều lúc không biết là mình phải kiếm tiền ở đâu để mà đi nên là mình nhiều lúc cũng phải đi vay... Trả nợ xong là hết sạch tiền. Cuối tháng thì trong ví chỉ còn có vài tệ để mua đồ ăn bên Trung Quốc... Nhiều lúc mình cứ phải tự nấu mì tôm ở trong phòng để ăn...

Có cái lần mà mình ở bên này thì mình đã gặp sự cố vào viện, lúc đấy thì trong tài khoản của mình là không có tiền... không có tiền để xoay xở nhưng mà vẫn phải cố gắng đi bệnh viện xong. Cuối cùng là có người hỗ trợ cho sau đấy là gia đình đã phải gửi tiền sang để để hỗ trợ...

Kết quả sau một năm rưỡi đi làm với mức lương được cho là vượt trội so với bạn bè là một con số 0 tròn trĩnh.

Nhìn lại thì mình cũng không có một cái khoản tiết kiệm nào cả... Có nhiều khoảng thời gian là mất ăn, mất ngủ. Bởi vì tự nhiên suy nghĩ rằng là mình cứ tiêu pha nhiều như thế này thì sau này lấy đâu ra tiền để mà mua nhà, mua xe...

Sau này sẽ có nhiều cái khoản bị phát sinh, ví dụ như là gia đình có ốm đau mà cần cái khoản để chi phí để khám chữa bệnh chẳng hạn mà lúc ấy nếu mà mình không có mà không kịp thời hỗ trợ ấy mà lớp sau này ân hận cả đời mà mình sẽ rất là buồn.

Nam Anh hay Lan Hương là câu chuyện điển hình của những người trẻ thu nhập cao nhưng bất an tài chính - gọi tắt là HIFI – High Income, Financially Insecure.

Theo Sherwood News, HIFI chủ yếu là Millennials và Gen Z. Đây là những người hướng đến lối sống chỉn chu, hiện đại, thậm chí sang trọng. Họ mua sắm các món đồ thời trang, mỹ phẩm, công nghệ hay trải nghiệm đang thành xu hướng trên mạng xã hội, được người nổi tiếng hoặc influencer giới thiệu.

Và để duy trì điều đó, mức lương dù cao vẫn phải căng ra để theo kịp.

Vì thế, dù sở hữu vẻ ngoài chạm tới mọi trải nghiệm sang chảnh, nhưng bên trong lại chông chênh: luôn lo cuối tháng cạn tiền, sợ mất việc, ám ảnh không mua nổi nhà và mơ hồ về tương lai.

Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu tài chính Pyramis Global Investments, có tới 49% những người có thu nhập cao (trên 100.000 USD/năm) vẫn sống trong trạng thái "lương về rồi lại đi" (paycheck-to-paycheck).

Vậy điều gì khiến những thanh niên giỏi giang, kiếm tiền tốt rơi vào cái bẫy HIFI?

Theo suy nghĩ của Lan Hương, mỗi khoản tiền chi ra không phải là sự phung phí, mà là cách để bản thân tận hưởng cuộc sống.

Nói chung là mình luôn có châm ngôn đấy là chỉ sống một đời một lần trong đời nên là mình cứ trải nghiệm và mỗi lần mình đi trải nghiệm. Thế thì mình cũng có rất là nhiều những cái kinh nghiệm, những cái cái kiến thức tích lũy được yếu kiến thức khác nhau chứ cũng không phải là đi mà không được gì cả. Còn chi phí mua sắm thì mình cũng gọi là cứ hay tư tưởng cho bản thân mình thôi, cảm thấy là bản thân mình vui là được và bản thân mình vui rồi thì sẽ có nhiều động lực và có nhiều những cái năng lượng trong cuộc sống hơn để có thể tiếp tục làm việc nữa. Hơn hơn là không kiểu ngày nào cũng mệt mỏi, ủ rũ và ăn ăn uống tiết kiệm và sống kiểu gọi là tăng tiện ấy thì mình lúc nào cũng sẽ cảm thấy buồn, mệt mỏi và không có nhiều năng lượng.

Nhìn nhận ở góc độ xã hội học và tâm lý học, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Thủy – Giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam lý giải, có 3 nguyên nhân cốt lõi khiến thế hệ thu nhập cao vẫn "rỗng túi" và bất an:

Cái hiệu ứng là lạm phát lối sống, tức là khi mà thu nhập tăng lên, những cái thứ trước đây mà các bạn ấy có thể là xa xỉ hoặc là bạn ấy mong muốn nó không có thì bây giờ biến dần thành các cái nhu cầu thiết yếu đấy... Nó dẫn đến thu nhập tăng, nhưng mà cái lạm phát lối sống cũng đi theo với cái thu nhập đó.

Lạm phát nó sẽ là cái nguyên nhân đầu tiên: lạm phát về cả lối sống cũng như là lạm phát vì trong tiêu dùng. Thì bây giờ mọi thứ nó đều bị tăng theo cái ảnh hưởng của lạm phát kinh tế thì nó cũng dẫn đến cái việc là cái tiêu dùng bao giờ nó cũng sẽ tăng nhanh hơn cái việc mà mình kiếm ra.

Theo cái tâm lý là chi tiêu bù đắp và tự thưởng, tức là giống như là khi mình kiếm được thu nhập cao, mình còn trẻ thì mình lại tự thưởng cho bản thân mình, ví dụ như là đi du lịch sau những đợt có những cái áp lực về công việc đó, thì các bạn ấy sẽ sử dụng tiền để tận hưởng, để tự thưởng cho bản thân mình sau những cái ngày tháng làm việc.

Nó cũng là cái áp lực đồng trang lứa hoặc là tác động của mạng xã hội gọi là FOMO ý. Thì các cái hình ảnh về lối sống này, check-in này hoặc dẫn tới những món đồ công nghệ ấy thì các bạn cũng sẽ dễ là FOMO... để khẳng định được cái vị thế của bản thân mình trong mắt bạn bè đó... Mua điện thoại thay đổi liên tục rồi trả góp cho những cái điện thoại đó."

Dẫn đến rất nhiều các bạn trẻ có những cái thu nhập cao, nhưng kỹ năng phân bổ lại thấp thì các bạn phân tán hết các cái sinh hoạt và tiêu dùng cá nhân, dẫn đến không có tích lũy và tiêu hết cái số tiền các bạn ấy làm ra.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Thủy cũng cảnh báo những hệ luỵ kéo dài nếu người trẻ tiếp tục duy trì lối sống này:

Cái cảnh báo về vấn đề tâm lý và tinh thần ấy thì các bạn thường sẽ liên tục chỉ kích thích não bởi những cái mà người khác người ta có mà mình lại chưa có... Dẫn đến là mình hay mất cái hội chứng so sánh xã hội, tức là mình thấy những bạn bè hoặc là những người khác có thì mình lại so sánh, dẫn đến mình bị áp lực... Áp lực nó dẫn đến cái việc chúng ta đốt cháy những cái giai đoạn để mình trở thành những cái người giống như là những cái kỳ vọng của xã hội hay là kỳ vọng của gia đình.

"Không nên là chạy theo những cái gọi là bẫy tài chính giàu nhanh rồi ảo tưởng nhanh, nó dẫn đến việc mình nợ nần rồi mình mất kiểm soát chi tiêu là rất là nguy hiểm."

Lan Hương cũng từng rơi vào cảm giác trống rỗng và kiệt sức khi phải gồng mình duy trì một hình mẫu sang chảnh:

Mọi người thấy mình đăng đồ hiệu, đi du lịch thì comment ngưỡng mộ, mình thấy rất sung sướng vì được mọi người khen

Thế nhưng mà mình vẫn luôn bất an. Cá nhân mình thì mình mới biết được là bản thân mình như thế nào. nhưng thực tế mình không có nhiều tiền đến mức đấy, mình chỉ thích khoe thôi.

Để thoát khỏi vòng xoáy này, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Thủy đưa ra những lời khuyên thực tế giúp người trẻ cân bằng giữa việc tận hưởng cuộc sống và xây dựng nền tảng an toàn tài chính:

Không phải là mình sống kham khổ mà vấn đề là chúng ta biết cách kiểm soát tài chính... Có những cái nguyên tắc phân bổ, ví dụ như 50% là nhu cầu thiết yếu, 30% mong muốn là gồm giải trí, mua sắm, sở thích, du lịch và 20% tích lũy đầu tư bao gồm những cái quỹ khẩn cấp để mình có thể phòng ngừa rủi ro, bảo hiểm, tiết kiệm.

Mình chi trong cái thu nhập của mình thì khi mình chi tiêu cái đó nó sẽ không nằm ngoài những cái gì mà mình đã có, tức là mình không phải đi vay bên ngoài hay là mình quẹt thẻ tín dụng... Mình tiêu đúng việc, vào mục tiêu đúng việc chứ không phải là mình tằn tiện hay là mình kham khổ.

Giống như trong một tháng các em phân bổ các cái dòng tiền ra. Ví dụ như nếu như cái dòng tiền khi mà mình dành cho giao lưu bạn bè hoặc là đi du lịch hoặc mình mua sắm ấy mà nó hết rồi thì mình coi như mình khóa lại, mình không tiêu nữa, mình không tiêu lạm phát sang tháng sau.

Phải hiểu rõ bản thân mình hơn... Mình đang có công việc như thế nào, mình có thu nhập ra sao, mình kiểm soát chi tiêu như thế nào, mình là người hiểu mình nhất, cũng không nên so sánh với người khác, hoặc là so sánh với những cái người mà bản chất người ta sinh ra người ta đã có những cái điều kiện tốt rồi.

Sau thời gian đu theo lối sống thời thượng, Nam Anh và Lan Hương đều đang từng bước điều chỉnh lại cách chi tiêu, tư duy về sự tích luỹ và cách nghĩ cho tương lai.

- Mình suy nghĩ kỹ hơn về tài chính... Mình quyết định là sắp xếp lại chi tiêu. Bây giờ tài sản nó sẽ bao gồm rất nhiều thứ chứ không chỉ đơn giản là tiền. Thứ hai là sức khỏe, thứ ba là mối quan hệ và thứ tư là gia đình. Đến khi nào bức tranh 4 loại tài sản đấy của mình ổn thì mình mới ổn.

- Mình sẽ cố gắng thay đổi để có một khoản tiết kiệm cho tương lai. Biết đâu sau này mua được nhà, mua được xe, mua vàng, nhưng mà để làm được cái điều đấy thì chắc là mình sẽ phải thay đổi những cái thói quen mua sắm của mình. Mình cũng phải thấy là có tiền trong người thì mới tự tin được. Sẽ có nhiều cái khoản để mà sau này cũng lo là có nhiều cái khoản bị phát sinh, ví dụ như là gia đình có ốm đau mà cần cái khoản để chi phí để khám chữa bệnh chẳng hạn mà lúc ấy nếu mà mình không có mà không kịp thời hỗ trợ ấy mà nhỡ sau này ân hận cả đời