Những chính sách lớn chờ Quốc hội quyết định

Quốc hội khóa 16 dự kiến thông qua các chính sách liên quan đến nhà ở, kinh doanh bất động sản, xử lý hình sự, vi phạm hành chính và bảo hiểm xã hội, tại kỳ họp thứ 2.

Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa 16 khai mạc ngày 17/10, có khối lượng công tác lập pháp lớn nhất từ đầu nhiệm kỳ, với 47 dự án luật, nghị quyết được xem xét, trong đó 43 dự kiến thông qua và 4 dự án cho ý kiến.

Kỳ họp diễn ra trong hai đợt, từ 17/10 đến 14/11 và ngày 20-21/11, với 28 ngày làm việc, bao gồm cả thứ bảy và chủ nhật. Ngoài công tác lập pháp, Quốc hội xem xét 10 nhóm nội dung về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, giám sát và các vấn đề quan trọng khác.

Trong số các dự án dự kiến thông qua có Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi. Nhiều quy định được đề xuất thay đổi liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ và chi phí của người dân.

Tháo gỡ vướng mắc về nhà ở

Tại kỳ họp này, Quốc hội dự kiến xem xét thông qua Luật Nhà ở sửa đổi, Luật Đất đai sửa đổi và Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi, trong bối cảnh giá nhà tại các đô thị lớn vượt khả năng chi trả của nhiều người dân, đặc biệt là người trẻ và người thu nhập trung bình, thấp.

Một trong những trọng tâm chính sách khi sửa Luật Nhà ở là phát triển nhà ở xã hội, nhất là nhà cho thuê, nhằm giúp người dân có chỗ ở ổn định mà không phải tích lũy khoản tiền lớn để mua nhà. Chính phủ định hướng tăng nguồn cung nhà cho thuê, nghiên cứu cơ chế mua lại nhà ở thương mại để cho thuê với giá phù hợp, đồng thời tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục và nguồn vốn để đẩy nhanh các dự án nhà ở xã hội.

Việc sửa đổi pháp luật cũng hướng tới khơi thông nguồn cung nhà ở, tăng tính minh bạch của thị trường bất động sản và bảo vệ quyền lợi của người mua, thuê nhà.

Theo định hướng sửa luật, nhà ở sẽ được phân thành 4 nhóm gồm nhà ở thương mại, nhà cho thuê, nhà công vụ và nhà ở chính sách, trong đó ưu tiên phát triển nhà cho thuê. Đây là thay đổi nhằm chuyển từ việc chủ yếu đáp ứng nhu cầu sở hữu nhà sang tạo thêm lựa chọn thuê nhà dài hạn cho người dân.

Với Luật Đất đai sửa đổi, Chính phủ đề xuất tăng chi phí đối với các dự án bỏ đất hoang hoặc chậm đưa đất vào sử dụng. Theo đó, chủ đầu tư phải nộp khoản tiền tăng dần qua từng năm nếu không sử dụng đất đúng tiến độ. Sau 60 tháng, nếu đất vẫn chưa được đưa vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi. Thời gian chậm trễ do bất khả kháng không tính vào thời hạn này. Quy định nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp giữ đất chờ tăng giá mà không triển khai dự án.

Dự thảo cũng bổ sung các phương án bồi thường, tái định cư để người bị thu hồi đất có thêm lựa chọn về chỗ ở. Trường hợp chỉ bị thu hồi một phần đất ở, người dân có thể được bố trí tái định cư ngay trên diện tích còn lại của thửa đất nếu có nhu cầu và đáp ứng điều kiện. Cách làm này giúp họ không phải chuyển đến nơi ở mới, hạn chế xáo trộn cuộc sống.

Với các dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn, người bị thu hồi đất ở được đề xuất ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở ngay tại khu vực thực hiện dự án. Các khu tái định cư cũng sẽ có nhiều loại nhà, diện tích khác nhau để người dân lựa chọn phù hợp với mức bồi thường nhận được và khả năng tài chính.

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi tập trung đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và tăng công khai thông tin về dự án, bất động sản đưa vào giao dịch. Những điều chỉnh này nhằm giảm trở ngại cho doanh nghiệp, tăng tính minh bạch và giúp người mua nhà có thêm thông tin trước khi quyết định giao dịch.

Mở rộng bảo hiểm xã hội, linh hoạt cách nhận lương hưu

Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội tập trung giải quyết những vướng mắc trong thực hiện chế độ hưu trí, chi trả trợ cấp và mở rộng diện tham gia bảo hiểm.

Cụ thể, dự thảo đề xuất bỏ giới hạn thời hạn 12 tháng đối với văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội. Theo cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh nhằm tạo thuận lợi cho người hưởng chế độ khi không thể trực tiếp nhận tiền, giảm thủ tục phải thực hiện lại giấy ủy quyền.

Dự thảo cũng đề xuất mở rộng hình thức nhận lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội qua tài khoản. Theo quy định hiện hành, người hưởng chỉ được nhận tiền qua tài khoản mở tại ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động ở Việt Nam. Dự luật bỏ giới hạn này, cho phép chi trả qua tài khoản của người thụ hưởng theo quy định của Chính phủ. Thay đổi nhằm tạo điều kiện cho cả người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài và người nước ngoài đã trở về nước nhận các khoản tiền được hưởng.

Một nội dung khác được đề xuất là từng bước mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc đến một số nhóm lao động làm việc qua nền tảng số và người không có quan hệ lao động truyền thống. Theo phương án được xây dựng, việc mở rộng không thực hiện đồng loạt với tất cả người làm việc qua ứng dụng. Nhóm đối tượng và thời điểm áp dụng sẽ được xem xét dựa trên tính chất công việc, mức độ ổn định của thu nhập và khả năng đóng góp.

Nếu được thực hiện, chính sách có thể mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội đối với những người hiện chưa có cơ chế tham gia phù hợp (như tài xế công nghệ), góp phần bảo đảm an sinh khi họ hết tuổi lao động.

Thu hẹp án tử hình, tăng mức phạt vi phạm hành chính

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đề xuất giảm số tội danh có hình phạt tử hình từ 10 xuống còn 4, gồm phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy. Trong số các tội được đề xuất bỏ án tử hình, việc xử lý hai tội mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi vẫn còn ý kiến khác nhau.

Một điểm mới khác tại dự luật là đề xuất khoan hồng với người phạm tội tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ và chấp nhận mức hình phạt được đề nghị. Nếu đáp ứng các điều kiện theo luật, Tòa án có thể tuyên mức án thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt áp dụng. Quy định nhằm khuyến khích người phạm tội hợp tác, giúp quá trình giải quyết vụ án nhanh chóng, thuận lợi hơn.

Dự thảo cũng điều chỉnh mức phạt tiền và giá trị tài sản, thiệt hại làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội danh, phù hợp hơn với tình hình kinh tế hiện nay. Việc điều chỉnh được xem xét theo từng loại tội phạm, thay vì tăng đồng loạt.

Cùng với việc sửa đổi Bộ luật Hình sự, Chính phủ đề xuất tăng mức phạt tiền cao nhất đối với các hành vi vi phạm hành chính. Theo dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), mức phạt tối đa đối với cá nhân tăng từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng, với tổ chức từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng. Mức phạt cụ thể trong từng lĩnh vực sẽ do Chính phủ quy định. Một số thủ tục được đề xuất đơn giản hóa, tăng sử dụng công nghệ để người dân, doanh nghiệp có thể thực hiện việc xử lý vi phạm trên môi trường điện tử.

Chính phủ đề xuất thêm các biện pháp cưỡng chế đối với cá nhân, tổ chức không chấp hành quyết định xử phạt. Ngoài những biện pháp hiện hành, dự thảo bổ sung việc tạm hoãn xuất cảnh, niêm phong trụ sở hoặc địa điểm hoạt động, yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước, Internet, dịch vụ viễn thông và hạ tầng số để buộc người vi phạm thực hiện quyết định xử phạt.

Các biện pháp này nếu được thông qua sẽ mở rộng công cụ cưỡng chế của cơ quan quản lý, nhất là với những trường hợp cố tình không nộp phạt hoặc không thực hiện quyết định xử lý.

Các quyết sách kinh tế - xã hội năm 2027

Ngoài các dự án luật, Quốc hội sẽ xem xét tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và quyết định mục tiêu, nhiệm vụ năm 2027. Các nội dung được xem xét gồm dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương và kế hoạch đầu tư công năm 2027. Đây là những quyết định ảnh hưởng đến nguồn lực dành cho phát triển hạ tầng, dịch vụ công và bảo đảm an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, Quốc hội dự kiến xem xét các dự án luật có tác động trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng như Luật Đo lường và Luật Bưu chính sửa đổi.

Với Luật Đo lường, dự thảo bổ sung yêu cầu ngăn ngừa hoặc phát hiện việc can thiệp trái phép vào thiết bị làm sai lệch kết quả đo. Quy định này liên quan trực tiếp đến những hoạt động thường ngày như tính tiền điện, nước, xăng dầu, cũng như kết quả đo trong lĩnh vực y tế. Dự thảo còn hướng tới tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân cung cấp thiết bị, dịch vụ đo lường và bảo vệ quyền lợi người dân khi xảy ra sai lệch.

Đối với Luật Bưu chính sửa đổi, Chính phủ đề xuất mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang gói, kiện; làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp đối với bưu gửi và cơ chế giải quyết khiếu nại, bồi thường khi xảy ra mất mát, hư hỏng.

Riêng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) thuộc nhóm 4 dự án chỉ được Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp này, dự kiến xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 3.

Dự thảo đề cập trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh thực phẩm, trong đó có hoạt động bán và giao đồ ăn trực tuyến, trách nhiệm của đơn vị công bố sản phẩm, quy định thu hồi thực phẩm và tổ chức lại hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.

Các dự án luật đang được Quốc hội tiếp tục thảo luận, tiếp thu và chỉnh lý trước khi biểu quyết thông qua vào những ngày cuối kỳ họp vào tháng 11.

Sơn Hà