Trước khi Mỹ phát động chiến dịch tập kích Iran, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine đã cảnh báo Tổng thống Donald Trump về nguy cơ Tehran đáp trả bằng cách phong tỏa Eo biển Hormuz.
Trong nhiều buổi họp, ông Caine cho biết giới chức Mỹ từ lâu tin rằng Iran sẽ triển khai thủy lôi, máy bay không người lái (UAV) và tên lửa để chặn đứng tuyến hàng hải huyết mạch này, nơi 20% lượng dầu thô của thế giới đi qua.
Dù thừa nhận rủi ro này, ông Trump vẫn quyết định thực hiện chiến dịch. Ông chủ Nhà Trắng nói với các cố vấn rằng Tehran nhiều khả năng sẽ bị khuất phục trước khi kịp phong tỏa eo biển và ngay cả khi Iran cố làm điều đó, quân đội Mỹ vẫn đủ sức đối phó.
Tàu dầu và tàu hàng tại Eo biển Hormuz hôm 11/3. Ảnh: AP
Nhưng kịch bản tồi tệ nhất đã xảy ra: Iran gần như đã đóng cửa Eo biển Hormuz và không có dấu hiệu nhượng bộ.
Tehran cảnh báo tấn công phương tiện đi qua tuyến hàng hải này, động thái khiến giá dầu biến động mạnh do hoạt động vận chuyển dầu mỏ qua đây gần như bị đình trệ. Trong thông điệp công bố ngày 12/3, tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei khẳng định nước này sẽ tiếp tục phong tỏa eo biển "nếu giao tranh kéo dài và chúng tôi coi đó là hành động phù hợp".
Theo nguồn tin từ Nhà Trắng, động lực thúc đẩy ông Trump ra lệnh tấn công Iran là niềm tin tuyệt đối vào năng lực của quân đội Mỹ, cho rằng họ sẽ mang về chiến thắng nhanh chóng. Sự tin tưởng đó càng được củng cố sau thành công của chiến dịch không kích cơ sở hạt nhân Iran năm ngoái và cuộc đột kích bắt lãnh đạo Venezuela hồi tháng 1.
Nhà Trắng tuyên bố ông Trump hiểu rõ rủi ro nhưng vẫn quyết tâm loại bỏ mối đe dọa an ninh từ Iran. Trước khi phê duyệt chiến dịch, ông cùng các cố vấn đã thảo luận về những phương án ép Iran mở cửa lại Eo biển Hormuz và sử dụng hải quân Mỹ để hộ tống tàu dầu qua khu vực.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Hebron, Kentucky ngày 11/3. Ảnh: AP
Tướng Caine cũng bày tỏ sự tự tin rằng quân đội Mỹ có thể làm tê liệt hải quân và kho tên lửa của Iran, đồng thời phá hủy năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân của nước này. Joe Holstead, người phát ngôn của ông Caine, cho biết vị tướng này đã cung cấp cho Tổng thống "đầy đủ các phương án quân sự cùng với sự cân nhắc kỹ lưỡng về các tác động dây chuyền, hệ lụy và rủi ro đi kèm".
Tổng thống Trump ngày 13/3 nói hải quân Mỹ sẽ sớm hộ tống các tàu hàng đi qua Eo biển Hormuz. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright sau đó thừa nhận hải quân nước này chưa thể lập tức hộ tống tàu dầu qua Eo biển Hormuz do thiếu nguồn lực. Lầu Năm Góc dường như cũng lo ngại chiến hạm tham gia hộ tống sẽ trở thành mục tiêu tấn công của Iran.
Một số cố vấn ngoài vòng thân cận đang thúc giục ông Trump tìm kiếm "lối thoát", nhưng các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống chưa có kế hoạch chấm dứt chiến dịch ngay lập tức. Thay vào đó, ông thúc đẩy việc tiếp tục không kích vào quân đội Iran và các lực lượng ủy nhiệm.
Điều này trái ngược hoàn toàn với những tuyên bố công khai của ông Trump rằng sứ mệnh đã cơ bản hoàn thành. "Chúng ta đã thắng," ông nói trước đám đông ở Kentucky hôm 11/3. Giới chức quân sự Mỹ dự báo cuộc xung đột kéo dài ít nhất thêm vài tuần nữa.
Tối 13/3, ông Trump thông báo Mỹ đã ném bom các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, huyết mạch dầu mỏ của Iran, nhằm ép Tehran mở lại Eo biển Hormuz. Đảo Kharg là nơi Iran xuất khẩu 90% lượng dầu thô, nhưng ông Trump cho biết trên mạng xã hội rằng cuộc tấn công đã né các cơ sở hạ tầng dầu mỏ vì "lý do nhân đạo".
"Nếu Iran hoặc bất kỳ ai cản trở sự lưu thông tự do và an toàn của tàu thuyền qua Eo biển Hormuz, tôi sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định này", ông cảnh báo.
Những người chỉ trích Tổng thống cho rằng việc eo biển bị đóng cửa và tình trạng hỗn loạn kinh tế sau đó cho thấy công tác lập kế hoạch trước cuộc chiến chưa toàn diện.
"Họ chẳng có kế hoạch nào để giải quyết cuộc khủng hoảng tại eo biển cả. Việc họ khai chiến mà không có phương án dự phòng và một tuần sau vẫn loay hoay với nó thật sự gây sốc", thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy nói.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho rằng hành động phong tỏa Eo biển Hormuz của Iran là dấu hiệu của "sự tuyệt vọng tột cùng", đồng thời khẳng định "chúng tôi đang xử lý việc đó, không có gì phải lo lắng". Tuy nhiên, ông không nêu rõ quân đội Mỹ sẽ xử lý vấn đề này bằng cách nào.
Eo biển Hormuz. Đồ họa: WSJ
Việc chuẩn bị cho bất cứ cuộc chiến nào cũng đòi hỏi nhiều tháng thảo luận, lên kế hoạch tác chiến chi tiết, cùng tham vấn ý kiến phản biện từ các nhà ngoại giao và giới tình báo. Tuy nhiên, chỉ có một nhóm nhỏ thân cận được tham gia quá trình chuẩn bị cho chiến dịch Iran, bao gồm Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Hegseth. Điều này đã thu hẹp phạm vi nguồn tư vấn và thông tin có sẵn cho Tổng thống Trump.
Quan chức chính quyền nói rằng việc thu hẹp nhóm thảo luận là để ông Trump có thể phản ứng nhanh với các diễn biến và tránh rò rỉ thông tin mật.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng tình hình chiến sự Iran đã có những điểm nằm ngoài dự đoán của chính quyền ông Trump. Như việc Mojtaba Khamenei, con trai ông Ali Khamenei, trở thành Lãnh tụ Tối cao được cho là sẽ dẫn dắt Iran tiếp tục đối đầu không khoan nhượng với Mỹ.
Mỹ cũng bắt đầu phải trả cái giá đắt cho chiến dịch. Ít nhất 13 người Mỹ thiệt mạng, trong đó mới nhất là 6 người chết trong vụ rơi máy bay tiếp dầu của không quân hôm 12/3. Con số này biến xung đột Iran trở thành chiến dịch đẫm máu nhất trong hai nhiệm kỳ của ông Trump. Ngoài ra, khoảng 140 người Mỹ bị thương.
Chiến dịch này cũng tiêu tốn hàng tỷ USD mỗi tuần. Hơn thế, nguy cơ về cuộc chiến kéo dài và lan rộng đang đe dọa nền kinh tế Mỹ, làm dấy lên những cảnh báo về tình trạng "lạm phát đình trệ", kịch bản tồi tệ khi tăng trưởng trì trệ kết hợp với thất nghiệp cao và lạm phát kéo dài.
Giới ngoại giao nước ngoài tại Tehran dự đoán Iran sẽ tiếp tục kiểm soát Eo biển Hormuz một cách quyết liệt, hy vọng cái giá quá đắt mà Mỹ phải trả sẽ buộc ông Trump chọn rút lui.
"Chính quyền Trump đã đá rất mạnh vào tổ ong vò vẽ, nhưng chưa phá hủy được nó", Karim Sadjadpour, chuyên gia về Iran tại Viện Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định.
Thanh Tâm (Theo WSJ, Politico, Times of Israel)