'Chỉ ba loại tín chỉ carbon được mua, bán trên sàn giao dịch'

Sàn giao dịch carbon trong nước hiện chỉ chấp nhận ba loại tín chỉ theo cơ chế trong nước hoặc Thỏa thuận Paris, chưa mở với tiêu chuẩn quốc tế như Verra, Gold Standard.

Thông tin trên được ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó cục trưởng Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nói tại Diễn đàn Carbon Việt Nam, ngày 14/8.

Sàn giao dịch carbon Việt Nam vận hành thí điểm từ cuối tháng 6, gồm hai loại hàng hóa là hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon. Trong khi hạn ngạch chỉ giới hạn giao dịch trong 92 doanh nghiệp được phân bổ, thị trường tín chỉ carbon mở rộng cho mọi tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu.

Ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết loại tín chỉ đầu tiên được công nhận trên sàn carbon trong nước được cấp bởi cơ quan có thẩm quyền. Bộ Công Thương, Xây dựng đã phát triển khung kỹ thuật về đo lường, báo cáo, thẩm định (MRV). Mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành tiêu chuẩn carbon rừng, là cơ sở để tạo nguồn cung tín chỉ lớn theo cơ chế này.

Hai loại còn lại tuân thủ theo Điều 6.2 và 6.4 của Thỏa thuận Khí hậu Paris, tức là theo cơ chế của nước hợp tác song phương với Việt Nam và phương pháp do Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC). Với cơ chế song phương, Việt Nam đã ký kết trao đổi tín chỉ với Nhật Bản, Singapore, tới đây là Thụy Sĩ và Hàn Quốc.

Riêng loại tín chỉ theo tiêu chuẩn độc lập như Verra, Gold Standard, ông Quang cho biết việc công nhận hai cơ chế này trên sàn "có thể xem xét" giao dịch trên sàn.

Dù chưa được bán trên sàn giao dịch trong nước, tín chỉ theo các tiêu chuẩn độc lập nói trên được bán ra thị trường nước ngoài, theo Nghị định 112/2026 về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, lưu ý rằng việc bán tín chỉ cho các hãng hàng không hoặc theo cơ chế song phương cần được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, kèm ràng buộc tỷ lệ trần (50% hoặc 90%). Bởi lẽ, khi lượng tín chỉ carbon được bán ra nước ngoài, kết quả giảm thải của Việt Nam sẽ bị trừ tương ứng, ảnh hưởng tới cam kết quốc gia.

Tín chỉ carbon (carbon credit) là một loại giấy phép hoặc chứng chỉ có thể giao dịch, có giá trị mua bán và cung cấp cho người nắm giữ tín chỉ quyền phát thải một tấn CO2 hoặc loại khí thải khác nằm trong danh sách khí thải nhà kính.

Tuy vậy, theo ông Quang, không phải cứ giảm phát thải là có thể tạo tín chỉ. Theo ông, một dự án giảm phát thải có thể được xem xét cấp tín chỉ nhưng phải đáp ứng các điều kiện cụ thể, trong đó có tính bổ sung. Chẳng hạn, dự án áp dụng công nghệ vượt mức thông thường hoặc nguồn thu từ tín chỉ có vai trò giúp dự án được triển khai, duy trì thì có thể được xem xét về tính bổ sung công nghệ, tài chính.

Dự án cũng phải bảo đảm tính bền vững về môi trường và có số liệu phát thải được kiểm kê, đo lường, giám sát, báo cáo và thẩm định theo quy định. Đây là khâu nhiều doanh nghiệp còn thiếu khi bắt đầu tiếp cận thị trường carbon. Để tín chỉ trở thành hàng hóa có thể giao dịch, thị trường cũng phải có nhu cầu mua và đủ thanh khoản.

Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhìn nhận thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới với Việt Nam. Trong quá trình triển khai thí điểm, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV)...

Để thị trường carbon Việt Nam phát triển, Thứ trưởng Thành cho rằng doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải, thay vì coi đây là nghĩa vụ phải thực hiện.

Thi Hà - Thủy Trương - Kiên Duy