Trong đà phát triển đô thị thế giới hiện nay, thiên nhiên đang trở thành một yếu tố bắt buộc trong quá trình lập quy hoạch. Các thành phố như Singapore, New York hay Copenhagen đều đặt mục tiêu duy trì và mở rộng mảng xanh như một phần của hạ tầng đô thị, tương tự giao thông hay nhà ở.

Nỗ lực nâng mảng xanh đô thị

Tại Singapore, chiến lược "City in Nature" khởi xướng năm 2021, đặt mục tiêu đưa thiên nhiên trở lại trong từng lớp không gian sống. Theo Singapore Green Plan 2030, quốc gia này không chỉ bảo tồn các khu rừng và công viên hiện hữu mà còn mở rộng mạng lưới kết nối xanh trên toàn đảo, từ công viên, hành lang sinh thái đến các tuyến đi bộ và đạp xe.

World Economic Forum cho biết nhờ chiến lược trên, đến năm 2025, Singapore duy trì khoảng 48% diện tích phủ xanh, với hơn 7.800 ha không gian xanh và hệ thống 370 km đường kết nối công viên (park connector). Chính phủ nước này hướng tới mở rộng thêm 1.000 ha nữa trong vòng 10 năm tới.

Nhờ mảng xanh rộng lớn, Singapore vẫn duy trì đa dạng sinh học, chống lại hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và hấp thụ nước mưa, từ đó tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Các bề mặt thấm nước, mái nhà xanh, hệ thống thoát nước sinh học và hệ thống thu gom nước mưa đã được phát triển khắp thành phố để bổ sung cho không gian công viên.

Tại Barranquilla (Colombia), chính quyền địa phương triển khai mô hình "BiodiverCity", trong đó các dự án phát triển đô thị gắn liền với phục hồi hệ sinh thái. Theo World Economic Forum, thành phố đã cải tạo hơn 1,9 triệu m2 không gian công cộng, đồng thời phát triển các công viên sinh thái quy mô đến 650 ha ven sông để kết hợp du lịch, giải trí và bảo tồn.

"Công viên đóng vai trò là trung tâm trong quá trình chuyển đổi của thành phố hướng tới một tương lai xanh hơn, đồng thời trao quyền cho cộng đồng địa phương thông qua du lịch sinh thái và các cơ hội kinh tế", trang World Economic Forum viết.

Đồng hành mục tiêu xanh của các thành phố còn là sự tham gia của khối tư nhân bằng rất nhiều giải pháp, công nghệ hiện đại. Ví dụ, City Developments Limited (CDL) thiết kế tòa nhà chung cư Tree House ở Singapore, với mảng xanh phủ kín mặt đứng từ tầng trệt đến 24. Tòa nhà này nắm giữ kỷ lục Guinness thế giới về bức tường xanh thẳng đứng lớn nhất, được thiết kế để giảm nhiệt độ bên trong lên đến 3 độ C.

Tương tự, tại Barranquilla, khu vực tư nhân đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi xanh thông qua sự hợp tác với chính quyền. Doanh nghiệp tại đây chủ động chỉnh các khoản đầu tư phù hợp với tầm nhìn chiến lược của thành phố, tích cực tham gia vào việc tạo ra nhà ở thân thiện môi trường, tham gia xây dựng không gian xanh cho cộng đồng.

Singapore hay Barranquilla là hai trong số rất nhiều thành phố đang theo đuổi xu hướng xanh trên thế giới. Thay vì lựa chọn giữa phát triển và bảo tồn, các đô đô thị đang tìm cách kết hợp hai yếu tố này trong cùng một hệ sinh thái.

Từ đó, khái niệm "urban green space" - không gian xanh đô thị, ngày càng được mở rộng, bao gồm cả công viên, rừng, mặt nước và các khu vực tự nhiên được bảo tồn trong lòng thành phố. Theo các chuyên gia, những không gian này đóng vai trò như "lá phổi" của đô thị, góp phần điều hòa môi trường và nâng cao chất lượng sống của cư dân.

Cần Giờ trên đường dịch chuyển thành đô thị xanh

Ở Việt Nam, xanh hóa vừa là bài toán vừa được coi như xu hướng chung, đặc biệt thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM. Tốc độ đô thị hóa nhanh, quỹ đất thu hẹp càng khiến nhu cầu dịch chuyển và tìm kiếm môi trường sống gần gũi thiên nhiên tăng thêm.

Trong đó, tại TP HCM, Cần Giờ được nhiều chuyên gia đánh giá đủ tiềm năng để trở thành một đô thị xanh, sinh thái, cân bằng giữa con người, hạ tầng và tự nhiên. Nơi đây sở hữu khu dự trữ sinh quyển 75.000 ha được UNESCO công nhận - lợi thế tự nhiên vượt trội so với các khu vực khác. Hệ sinh thái này giúp nhiệt trung bình thấp hơn 2-3 độ C so với nội đô.

Theo quy hoạch tầm nhìn đến 2040, thành phố sẽ giữ nguyên gần 35.000 ha rừng ngập mặn Cần Giờ, không chuyển đổi mục đích sử dụng, nhằm bảo tồn hệ sinh thái đặc thù và vai trò phòng hộ ven biển. Trong cấu trúc đô thị, khu vực này đóng vai trò tương tự các "green belt" (vành đai xanh) tại nhiều thành phố trên thế giới.

Đặc biệt, định hướng phát triển Cần Giờ không đi theo mô hình đô thị hóa truyền thống. Quy hoạch thành phố tầm nhìn 2040 xác định khu vực này đóng vai trò một trong 6 vùng đô thị, định hướng kinh tế biển, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, thương mại nhưng vẫn giữ gìn, cân bằng thiên nhiên. Quy hoạch đặt ra yêu cầu giữ lại hệ sinh thái rừng ngập mặn, đồng thời phát triển các khu đô thị, dịch vụ theo hướng thích ứng với môi trường tự nhiên.

Một số dự án quy mô lớn được triển khai tại khu vực đang từng bước hiện thực hóa tầm nhìn này, nổi bật là siêu đô thị biển Vinhomes Green Paradise. Được quy hoạch trên diện tích khoảng 2.870 ha, dự án phát triển theo mô hình đô thị ở - du lịch - nghỉ dưỡng tích hợp, đồng thời bảo tồn và tái sinh hệ sinh thái tự nhiên xung quanh. Khu đô thị nằm liền kề khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ, tạo điều kiện để phát triển các hoạt động gắn với thiên nhiên mà không tách rời hệ sinh thái hiện hữu.

Theo thông tin từ chủ đầu tư, dự án theo đuổi định hướng phát triển ESG++, tức không chỉ phát triển trên 3 trụ cột môi trường (E) - xã hội (S) - quản trị (G) mà còn mở rộng 2 trụ cột tái sinh (Regeneration) và thích ứng biến đổi khí hậu (Resilience). Trong khâu quy hoạch, Vinhomes Green Paradise định hướng theo tiêu chuẩn BREEAM Communities - bộ tiêu chuẩn quốc tế đánh giá các khu đô thị dựa trên các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị.

Các yếu tố vi khí hậu như hướng gió, ánh sáng, nhiệt độ được tính toán trong thiết kế nhằm tối ưu điều kiện sống cho cư dân. Hệ thống hạ tầng cũng được phát triển theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu, với các giải pháp như hồ điều hòa, bề mặt thấm nước và tái sử dụng nước mưa nhằm giảm áp lực lên hệ thống thoát nước và tiết kiệm tài nguyên.

Ở góc độ vận hành, dự án hướng tới mô hình giao thông nội khu không phát thải, với các phương tiện sử dụng điện như xe buýt, xe cá nhân và các phương tiện di chuyển nội bộ. Đồng thời, nguồn năng lượng được định hướng chuyển sang điện tái tạo, bao gồm điện gió ngoài khơi và năng lượng mặt trời, nhằm giảm phát thải carbon trong quá trình vận hành.

Về mặt xây dựng, một số công nghệ nền móng cũng được áp dụng nhằm hạn chế tác động đến môi trường tự nhiên. Trong đó, kỹ thuật gia cố bùn K-DPM – được phát triển tại Nhật Bản - cho phép tạo nền móng bền vững và hạn chế tối đa phát thải, từ đó giảm nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái xung quanh.

Song song, chủ đầu tư cho biết sẽ triển khai bảo tồn và chủ động tái sinh, tái tạo hệ động thực vật bị suy giảm, làm giàu hệ sinh thái cho khu dự trữ sinh quyển. Các biện pháp được triển khai là ươm trồng lại rừng, phủ xanh các khu bị trống, trọc, nuôi thả thêm nhiều động vật thiên nhiên hoang dã bản địa (chồn, sóc, cá sấu...), nghiên cứu phát triển môi trường rừng...

Theo chủ đầu tư, các tiêu chí môi trường được đưa vào toàn bộ vòng đời dự án, từ quy hoạch, xây dựng đến vận hành, tạo không gian sống xanh, bền vững và hài hòa với thiên nhiên cho cư dân. Trong bối cảnh Cần Giờ đang trong đà phát triển, quy hoạch của Vinhomes Green Paradise giúp khai thác giá trị của thiên nhiên, thúc đẩy kinh tế - du lịch địa phương mà không làm mất đi nền tảng tự nhiên sẵn có.

Hoài Phương